Białe Karpaty to jedno z mniej znanych w Polsce pasm górskich należących do łańcucha karpackiego. Stało się celem naszej wizyty tuż po poluzowaniu covid’owych obostrzeń. Może nie imponuje wysokimi szczytami, lecz w zamian raczy niepowtarzalną atmosferą świata zawieszonego z dala od miast. Stare lasy, zagubione w malowniczych dolinach wioski oraz bajeczność górskich łąk, uwielbianych lokalnie za storczyki, tudzież orchidee- prawdziwe rarytasy pod względem endemicznym. Do tego dorzucić należy, że w tak wspaniałych okolicznościach wiedzie czeski odcinek szlaku o nazwie Cesta Hrdinov SNP. Czy piechurom trzeba do szczęścia coś więcej..?

____________________________________________________________________________________________________________

panorama Białych Karpat widziana ze wzniesienia
Białe Karpaty- panorama z rozhledny U Křížku
morawskie pola
jeśli Morawy to i morawskie smaczki krajobrazowe!

Białe Karpaty znajdują są na pograniczu Moraw i Słowacji. Stanowią jedno z najdalej wysuniętych na zachód pasm łuku Karpat. Zbudowane z fliszu łagodnie kształtują lokalny krajobraz. Niewielka ilość wychodni wapienia znajduje się jedynie po stronie słowackiej i to właśnie od nich Białe Karpaty zaczerpnęły swoją nazwę. Wołoscy osadnicy wędrujący w przeszłości łukiem Karpat zobaczyli białe skały Vrsatca i od nich nadali nazwę całemu pasmu. Najwyższy szczyt to graniczna Velká Javorina, licząca dokładnie 970m.n.pm. z położonym na szczycie schroniskiem i widoczną już z daleka wieżą radiowo-telewizyjną. Zimą dla podniesienia się na duchu namiętnie oglądaliśmy kanał „I gdzieś tam się idzie” na YT. Tak pojawiła się w nas chęć i marzenie by pojawić się na choćby fragmencie SNP. Jeśli jesteście zainteresowani inspirującą oraz przyjemną i dla oka, jak i dla ucha twórczością pana Krzysztofa polecamy z całego serca: https://www.youtube.com/channel/UCqS-NcXdbXJd3khVqv8OiNA/videos

Botaniczno-krajobrazowy cud miód.

rozmieszczenie terenów chronionych przyrodniczo na terenie Czech
rozlokowanie terenów chronionych przyrodniczo na mapie Czech; Białe Karpaty znajdują się u dołu po prawej stronie

Teren pasma Białe Karpaty jest objęty ochroną zarówno po stronie słowackiej (nazywa się parkiem krajobrazowym Biele Karpaty) natomiast w Czechach obszar ten ujęty jest w tzw. CHKO Bílé Karpaty. W całym paśmie chroni się głównie unikalne zespoły roślinności łąkowej. Owe bajeczne łąki wywodzą swoją genezę jeszcze z czasów intensywnego pasterstwa trwającego w tych górach od średniowiecza po czasy przełomu lat 60/70-tych w XX wieku. Były to obszary różniące się nieco od naszych górskich hal.

orlik pospolity i jego fioletowy kwiat
cudnej urody fioletowe kwiaty orlika pospolitego z rodziny jaskrowatych- to już typowo górska roślina
buczyna karpacka w Białych Karpatach
białokarpacka buczyna

Główna różnica, poza oczywiście występującymi tam gatunkami roślin, to obecność na białokarpackich łąkach pojedynczych starych drzew będących pozostałościami pierwotnych buczyn, grabin i dąbrów panońskich. Pojawiają się tu także stare drzewa owocowe oraz przemieszane z łąkami owocowe sady. Niestety, ten unikalny krajobraz został w dużej części zdewastowany w niedalekiej przeszłości za sprawą komunistów, degradujących łąki poprzez ich przeoranie i obsadzanie lucerną, co w konsekwencji spowodowało zniszczenie około 7000 hektarów unikalnych biotopów. Obecnie władze obszarów chronionych po obu stronach granicy podjęły współpracę nad zabezpieczeniem w rezerwatach tego, czego na szczęście nie udało się zniszczyć.

rezerwat przyrodniczy w Czechach
oznaczenie miejsc chronionych przyrodniczo

Równolegle prowadzi się prace rekultywacyjne na części łąk, których eksploatację zarzucono wraz z upadkiem komunizmu. Prowadzi się też działania mające na celu zabezpieczenie i ochronę kompleksów starych sadów- zwłaszcza w rejonie miejscowości Velká nad Veličkou, ale także w północnej części pasma. Zresztą mieszkańcy chętnie biorą w tym udział, decydując się na pozostawianie starych drzew oraz opieranie swojej działalności na ich uprawie m.in. sadowniczej. To z tego regionu pochodzi większość tak popularnych w Czechach owoców suszonych oraz tradycyjne napitki w stylu znanej nam śliwowicy, pędzone całkowicie legalnie i praktycznie przez każdego w tych górach.

kapliczka z Matką Boską w południowo morawskim sadzie
Matka Boska od owoców- kapliczka na skraju starego sadu
pasieka w lesie
kraina to bogata nie tylko w owoce ale i doskonały miód- leśna pasieka gdzieś przy szlaku

Przez Białe Karpaty Cestą Hrdinov SNP (między innymi).

My zdecydowaliśmy się odwiedzić centralną część masywu, przechodząc różnymi szlakami z Vyškovca do Kuželova. Początkowo wykorzystaliśmy czeski odcinek najdłuższego szlaku Słowacji – cesty hrdinov SNP (szlak bohaterów słowackiego powstania narodowego). Szlak SNP wraz ze swoimi przedłużonymi odcinkami liczy około 750 km i biegnie głównie po terytorium Słowacji. Jedynie na obszarze Białych Karpat wchodzi na czeskie ziemie i to właśnie ten odcinek przyciągnął nas jak magnes. Dodamy tylko, że cały obszar pokryty jest szeregiem innych znakowanych szlaków i ścieżek przyrodniczych, jak choćby szlak Bojkovice – Velká Javorina, szlak M. Kudeříkové, czy część europejskiego szlaku E8. Wszystkie świetnie oznaczone, z dodatkową infrastrukturą w postaci wiat odpoczynkowych i kilku wież widokowych.

nie tylko szlakowskazy i wiaty, czasem trafia się np. taka oto ławeczka z uroczym napisem, jednak uwaga! nie bierzmy sobie tych słów dosłownie i po polsku do serca; w czeskim języku sentencja ta zachęca nas jedynie do zasiądnięcia i… rozkoszowania się widokami!

Dla lepszego poznania regionu proponujemy mapy papierowe. My korzystaliśmy z tych zawartych w turystycznym atlasie Czech wydawnictwa Shocart https://www.shocart.cz/turisticke-a-cykloturisticke-atlasy/turisticky-atlas-cesko-1-50-000/. Mapy z tego obszernego atlasu pofragmentowano i zapakowano w wielki segregator. Dzięki temu możemy zabierać tylko interesujące nas arkusze. Podobne rozwiązanie wydawnictwo przygotowało dla Słowacji. Oczywiście istnieją też klasyczne mapy regionu, zresztą głównie z wymienionego wydawnictwa. Wielką pomocą zawsze służy aplikacja mapy.cz, którą tradycyjnie polecamy. Na obszarze Czech i Słowacji spisuje się po prostu świetnie!

szlak Białe Karpaty Vyskovec- kuzelov, opcja na mapie
przebieg wybranego przez nas szlaku: zaczyna się on w miejscowości Vyškovec a kończy w Velkej nad Veličkou; do punktu 4 wiedzie Cestą Hrdinov SNP, następnie wkraczamy na szlak żółty prowadzący lasem do malowniczych morawskich wiosek; we wsi Vápenky wkraczamy na szlak zielony

____________________________________________________________________________________________________________

Szlak: Vyškovec -> Studený vrch -> rozhledna U Křížku -> Strání -> Vápenky -> Javorník -> Kuželov -> Velká nad Veličkou

  • długość: ok. 45km,
  • podejścia: 657m
  • zejścia: 1060m
  • czas: ok. 2 dni

____________________________________________________________________________________________________________

Start: Vyškovec.

Naszą wędrówkę rozpoczęliśmy w miejscowości Vyškovec, a dokładnie na wzgórzach ponad nią. Co ciekawe, mimo oddalenia od jakichkolwiek większych ośrodków miejskich bez problemu dotarliśmy tam lokalnymi autobusami. Komunikacja w Czechach to wielki pozytywny fenomen, w odróżnieniu od choćby Polski. Punktem startowym na naszym szlaku był pomnik poświęcony amerykańskim lotnikom zestrzelonym nad Białymi Karpatami 29 sierpnia 1944 roku.

pomnik pamięci zestrzelonych lotników we Vyskovcu w Białych Karpatach
pomnik pamięci zestrzelonych lotników we Vyškovcu w Białych Karpatach

Był to gorący okres na niebie białokarpackiego regionu. Siły brytyjsko-polskie latające z Włoch głównie nocą skupiły się na wsparciu Powstania Warszawskiego oraz akcji przeciwko austriackim okręgom przemysłowym. Dzienne naloty na region Ostravy i Śląska wzięła na siebie amerykańska 15 Armia Powietrzna stacjonująca głównie w północnych Włoszech. Pomnik w Vyškovcu upamiętnia właśnie ową załogę. By lepiej poznać historię walk nad tą częścią Europy wytyczono ścieżkę edukacyjną oraz zorganizowano małe muzeum w miejscowości Šanov. Szczegóły walk, dokładne opisy i omówienie obiektów na ścieżce znajdziecie na stronie leteckabitvakarpaty.cz. Kolejnym ciekawym miejscem na trasie jest kaplica NMP Królowej położona na wzgórzu nad Vyškovcem. To jedyne sanktuarium Białych Karpat zbudowane na grzbiecie górskim, jest miejscem bardzo kameralnym i cudownie położonym. Warto zwrócić uwagę na obrusy wewnątrz kapliczki, haftowane tradycyjnym haftem regionalnym.

sanktuarium we vyskovcu
„…siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie!”- zapraszają stare lipy u sanktuarium

2) CH SNP na Studený vrch.

Po kilku chwilach przy kapliczce kontynuujemy CH SNP w kierunku skrzyżowania Troják. Szlak wiedzie tu asfaltowym odcinkiem, mijając ośrodki narciarskie i Mikulčin vrch z wieżami przekaźnikowymi na szczycie. Jedyne, co tu jest ciekawe, to widoki w kierunku północno-wschodnim przykuwające wzrok aż po pasmo Javornika i dalej, Súlova. Ładniej zaczyna się robić od zejścia kierującego na tradycyjną wieś Lopeník. Dość ruchliwa droga zamienia się w wąski asfalt a im bliżej podejścia na Studený vrch tym bardziej szlak nabiera dzikości. Niestety, miejscami jest potężnie porozjeżdżany i poorany głębokimi koleinami. Podczas większych opadów wędrówka tym odcinkiem musi dawać w kość! W przepięknych dębowo-grabowych lasach nazwanych Dlouhý haj i Obecni haj porastających zbocza wzgórza szybko orientujemy się, że w całej okolicy prowadzona jest dość intensywna wycinka drewna. Widok powalonych kłód i stosów drewna nie jeden raz pozostawi w nas jakiś niesmak i brak akceptacji… Niebawem miniemy pierwsze, emblematyczne dla regionu Białych Karpat łąki. Czysta botaniczna poezja działająca na wszystkie zmysły!

łąki Białych Karpat kuszą bogactwem botanicznym
białokarpackie łąki są symbolem tego obszaru chronionego- nie brak tu przeróżnych storczyków, a wiosną kwitną tu także kosaćce, lilie złotogłów i obuwiki- prawdziwe rarytasy

Na szczycie Zimnego Wzgórza (tłumacząc z czeskiego) czeka jeszcze ukryte w starym lesie grodzisko, niezbadanego pochodzenia. Wielu uczonych łączy je z Państwem Wielkomorawskim, owym dość jeszcze tajemniczym „mocarstwem” słowiańskim. Realnym, w odróżnieniu od tzw. Wielkiej Lechii. Miało mieć ono swą stolicę prawdopodobnie całkiem niedaleko, bo rejonie miasta Uherské Hradiště. Zainteresowanych jego historią zapraszamy do repozytorium UP w Krakowie, po ciekawą pracę opisującą dzieje tego państwa: https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/2271/PM183–Panstwo-wielkomorawskie-i-jego-sasiedzi–Polek.pdf?sequence=1&isAllowed=y. W rejonie grodziska możemy spotkać żyjące dziko w tej części Karpat muflony. My idziemy dalej, docierając do wieży widokowej o nazwie rozhledna U Křížku.

rozhledna u krizku w białych karpatach to drewniana konstrukcja na skraju lasu
rozhledna to tłumacząc na polski punkt widokowy
namiot husky w białych karpatach wieczorową porą
pyszne warunki na pierwszą od dłuższego czasu noc pod namiotem!

Tutaj postanawiamy się rozbić na nocleg, jako że marsz rozpoczęliśmy popołudniem a wieczór zaczął się już na poważnie rozgaszczać po dolinach i na wzgórzach. Noc była ciepła, jednak z lasu wyszły chyba wszystkie zwierzęta łącznie z dzikami, jeżami, gryzoniami i wesoło urzędowały wokół naszego namiotu. Najbardziej upiorne były odgłosy wydawane przez przecież tak sympatyczne sarny! Jakkolwiek, to była piękna letnia noc, w dodatku bardzo regenerująca.

3) Ze Strání do kamiennej chaty i dalej szlakiem żółtym.

droga do miejscowości strani
droga do Strání

Rano postanawiamy zejść ze szlaku i odbić na chwilę do miejscowości Strání, gdzie zaopatrujemy się w potrzebne artykuły spożywcze. Z racji czasów pocovidowych wszelka infrastruktura gastronomiczna wzdłuż szlaku była nieczynna, działało tylko jedno schronisko górskie w Vyškovcu. Ujęć wody praktycznie nie było, więc wizyta w tej dość sporej wiosce była wręcz konieczna. Miejscowość leży w dolinie więc powrót na szlak wiąże się z podejściem, na dodatek asfaltem po którym intensywnie jeżdżą ciężarowe samochody. Wróciwszy na CH SNP kierujemy się w stronę Velkej Javoriny (której zdobywać nie mamy w planach). Idziemy w cieniu lasu obiecując sobie mały popas przy kamiennej chacie (kamenna bouda) zanim pożegnamy się z SNP i zejdziemy żółtym szlakiem z gór w doliny kryjące historyczne i urocze wsie- żywe skanseny morawskie. Nim jednak to nastąpi postanawiamy pobuszować (oczywiście z zachowaniem szacunku dla rezerwatu!) po wprost obłędnych, wiosennych łąkach porastających zbocza wzgórza o nazwie Lesná.

dolnonemcanske louky
botaniczny zawrót głowy!

Odwiedzamy rezerwaty Za Lesem, Bahulské jamy i Dolnoněmčanské louky. Aby się tymi momentami beztrosko nacieszyć postanawiamy zostawić ciężkawe plecaki i pójść tylko z aparatem. Beztroska skończyła się dość szybko i brutalnie, gdyż dość trudno było nasze bagaże potem namierzyć! Uwierzcie, to był prawdziwy ocean falującej trawy i kwiatów, a nasze plecaki zginęły w nim jak przysłowiowa igła w stogu siana. Ostatecznie namierzyliśmy zgubę i skierowaliśmy się ku kamennej boudzie.

kamenna bouda strani
kamenna bouda lub inaczej chata, zerknięcie zza pnia pomnikowego dębu

To nic innego jak domek służby leśnej, wybudowany w 1903 roku a obecnie opuszczony. Tuż obok stoi pomnikowy dąb oraz mała altana wypoczynkowa. Niestety, obecnie w okolicy chaty wycięto drzewa, by stworzyć parking dla turystów jeżdżących samochodami. Cóż napisać? Wielka szkoda…

4) Żółtym szlakiem do Vápenek a potem dalej- od Javorníka do Velkej nad Veličkou!

bukowy las karpacki wiosenna porą
buczyna karpacka wzdłuż szlaku żółtego

Opuszczamy cestę hrdinov SNP i wybieramy żółty szlak, kierując się w stronę miejscowości Vápenky. Ścieżka prowadzi początkowo zaroślami, następnie pięknym bukowym lasem by za chwilę powieść nas dość stromo w dół, do doliny potoku i rezerwatu zwącego się Vápenky, który ochrania jeden z najlepiej zachowanych lasów bukowo-dębowych. Od tego momentu już jest zdecydowanie łatwiej o wodę, chociaż i tak wskazane jest, aby ją przefiltrować przed spożyciem. Wioska o tej samej nazwie to realny ciągle w tym zakątku Moraw żywy skansen. Wiejska ulica a wzdłuż niej odrestaurowane z zachowaniem zasad tradycyjnej sztuki architektonicznej domki jak z bajki. Warto jest wskoczyć do wioski jak ta, by na swój sposób przenieść się w czasie.

vapenky
placyk we Vápenkach z XIX-wieczną kapliczką
południowomorawski stary dom
stary aczkolwiek odrestaurowany dom w Vápenkach z południowo-morawskimi aplikacjami namalowanymi na fasadzie

Większość zabudowań pochodzi z XIX-tego wieku, ale spotykamy także budynki gospodarcze z XVIII stulecia. w Vápenkach ponownie zmieniamy szlak- tym razem z żółtego na niebieski. Wiedzie on asfaltem i momentami jest dość monotonnie. Naszym celem jest Javorník, a potem Velká nad Veličkou- mała miejscowość z prawami miejskimi. A więc sklepy, banki, bankomaty i hospody- na wypadek gdyby Wam takie rzeczy chybiły. Prywatnie polecamy zahaczyć o mały, rzemieślniczy browar ze świetnym piwem.

Velický Bombarďák to rzemieślniczy browar
Velický Bombarďák- adres wart odwiedzenia zwłaszcza, jeśli smakuje Wam porządne piwo!

Tam też zaczyna się ścieżka edukacyjna, która w pięknym otoczeniu zaprowadzi nas do najbardziej znanego zabytkowego obiektu czeskich Białych Karpat.

5) wiatrak w Kuželovie, nocleg z Czechami u stóp i powrót do Pragi.

młyn wiatrak w Kuzelovie w Białych Karpatach
fajne miejsce, warto!
morawskie krajobrazy o zachodzie słońca
południowomorawskie klimaty

Kierujemy się do zabytkowego młyna w Kuželovie. To położony w przepięknej okolicy wiatrak typu holenderskiego wybudowany w 1842 roku. Pełnił swą funkcję do roku 1946, w 1973 zabezpieczono go i wraz z chatą młynarza zaczęto przeobrażać w lokalne muzeum. Obecnie jest tam mała ekspozycja, ale by ją zwiedzić musicie być na miejscu najpóźniej przed 16:00. Zobaczycie wyposażenie młyna i typowej południowomorawskiej zagrody. Pod wiatrakiem są też często organizowane występy miejscowych zespołów folklorystycznych i pokazy regionalne. Ostatnio, z racji covida odwoływane ale polecamy stronę https://www.tmbrno.cz/pamatky/vetrny-mlyn-v-kuzelove/, gdzie znajdziecie aktualne informacje na temat miejsca i organizowanych tam eventów.

kuzelov z dystansu
spojrzenie na Kuželov z dystansu
szlak z kuzelova do velkej nad velickou
gdzieś na szlaku z Kuželova do Velkej nad Veličkou

W okolicach wiatraka delektujemy się posiłkiem i obieramy kierunek powrotny na Velkou nad Veličkou wstępując na szlak z nazwy rowerowy, ale raczej cichy i dla odmiany wiodący ścieżkami polnymi zamiast asfaltu. Powrót do Pragi mamy nazajutrz przed południem, dystans od stacyjki kolejowej dzieli nas naprawdę niewielki, więc obozujemy niedaleko szlaku, na pięknej łące. Za plecami, całkiem niedaleko mamy Słowację, a przed nami, w ciepłym blasku zachodzącego słońca rozpościera się idylliczna panorama zakończona pasmami górskimi tworzącymi granice na północy Czech.

zachód słońca w Białych Karpatach podczas biwakowania pod namiote,
nocleg z widokiem na Czechy

Tak więc można rzecz, że mamy całe Czechy (i Morawę) w zasięgu swojego wzroku. Bajka! Zdecydownie jedno z najlepszych miejsc, w jakich mieliśmy szczeście się rozbić z namiotem. Rano nieśpiesznie zwijamy biwakowisko z zasadą absolutnego leave no trace! Pozostaje spokojny, relasujący marsz lasem i skrajami polan do stacji kolejowej- w sam raz na pożegnanie z Białymi Karpatami.

Pojedź i ulecz duszę w Białych Karpatach!

kolorowe chmury o zachodzie słońca
fenomenalny zachód słońca w Białych Karpatach

Możemy ze śmiałym sercem polecić ten obłędny zakątek wieńczący od zachodu znajome nam Karpaty. To tak, jakny przenieść się w Beskid Niski z tym, że pagóry nieco wyższe, ludzi raczej nieco mniej i tu tak samo towarzyszyć na będzie błogie uczucie oderwania od pędu codziennego życia. Wspaniała przyroda, łąki zachęcające do przyjrzenia się pomijanym na codzień detalom, swoisty folklor, możliwośc zakosztowania bio-specjałów, niezliczone ścieżki dla aktywnych i radość z mozliwości przebywania w chronionym regionie. Zalet jest wiele więcej. Zdecydowanie pojedźcie i dopiszcie własne plusy do tej skromnej listy!

szlak z kuzelova na słowację
a jak Wam Białych Karpat po czeskiej stronie będzie mało, taką ścieżką możecie dotrzeć w te widziane po słowackiej stronie