widok og贸lny na star膮 cz臋艣膰 Dhermi
Albania

Dhermi i Qeparo.

Jak zapewne zauwa偶yli艣cie, naszej podr贸偶y po Albanii nie towarzyszy艂a 艂adna pogoda. Niestety, przez wi臋kszo艣膰 czasu by艂o zimno i pada艂 deszcz. To w艂a艣nie ona by艂a g艂贸wnym architektem naszego planu na w臋drowanie po tym ba艂ka艅skim kraju. Szukaj膮c odrobiny ciep艂a postanowili艣my uda膰 si臋 na wybrze偶e. Zdecydowali艣my si臋 na ma艂膮, nadmorsk膮 miejscowo艣膰 鈥 Dhermi. Zawodu nie by艂o i jak si臋 okaza艂o, by艂o czym nacieszy膰 oczy i umys艂y spragnione smaczk贸w tak wyczekiwanych podczas podr贸偶y krajoznawczej.

______________________________________________________________________________

Dhermi to nie tylko pla偶a i morze.

wygl膮d pla偶y w Dhermi
a tak prezentuje si臋 pla偶a w Dhermi tu偶 przed sezonem turystycznym

Dhermi to jedna z bardziej snobistycznych miejscowo艣ci alba艅skiego wybrze偶a. Ale nie obawiajcie si臋- klimat贸w z Cannes czy Monte Carlo tam nie zauwa偶ycie. To stare, greckie w swym pochodzeniu miasteczko ma do zaoferowania co艣 znacznie ciekawszego, ni偶 fa艂szywy splendor. Wcale nie chodzi tu o pla偶臋, cho膰 ta oczywi艣cie jest najcz臋艣ciej odwiedzana i stanowi jakby esencj臋 niejednego pobytu w tych okolicach.

pla偶a w Dhermi zbudowana jest z ma艂ych, ob艂ych kamyczk贸w
o piaszczystej pla偶y zapomnijcie, ta dhermia艅ska to miliony ma艂ych, wypolerowanych przez fale kamyczk贸w
morze w alba艅skiej riwierze

Je艣li jednak zastanawiacie si臋, czy opr贸cz takich oczywisto艣ci miasteczko skrywa jakie艣 skarby, to wyja艣niamy, 偶e tak! Polecamy pozna膰 bli偶ej to stare, historyczne Dhermi, a do pla偶y dotrze膰 szlakiem, kt贸ry nakre艣li nam ca艂kiem interesuj膮c膮 histori臋 miasteczka. Podczas sielankowej, pachn膮cej 艣r贸dziemnomorzem przechadzki b臋dziecie mieli r贸wnie偶 okazj臋 spojrze膰 w twarz unikatowym i bardzo starym freskom. Takie Dhermi polecamy Wam z ca艂ego serca.

Dhermi- ma艂a Grecja w Albanii.

spojrzenie w kierunku starej cz臋艣ci Dhermi z drogi biegn膮cej poni偶ej
spojrzenie w kierunku starej cz臋艣ci Dhermi z drogi biegn膮cej poni偶ej

Dhermi- co te偶 od razu zauwa偶ycie- dzieli si臋 na dwie cz臋艣ci. Historyczne- to po艂o偶one wy偶ej i nowe- ulokowane bli偶ej morza i rozrastaj膮ce si臋 wzd艂u偶 pla偶y. To starsze i cenniejsze nie go艣ci zbyt wielu turyst贸w. Po艂o偶one jest malowniczo na wzg贸rzu i wydaje si臋 by膰 zatopione w charakterystycznej dla rejon贸w 艣r贸dziemnomorskich ro艣linno艣ci. Od pla偶y dzieli je ze dwa kilometry do艣膰 m臋cz膮cego marszu pod g贸r臋. Wygl膮d miasteczka, jego zabytki i tradycyjna zabudowa wynikaj膮 z obecno艣ci mniejszo艣ci greckiej.

zbli偶enie na star膮 cz臋艣膰 Dhermi
taki widok- a zw艂aszcza niebieska kopu艂a na ko艣ciele 艣w. Spirydiona- s艂usznie mo偶e przywo艂ywa膰 na my艣l klimaty greckie

Sk膮d Grecy w Albanii? C贸偶, wbrew twierdzeniom nacjonalist贸w alba艅skich byli tam od bardzo dawna. Dok艂adnie od czas贸w staro偶ytnego Pa艅stwa Epirockiego ziemie te by艂y kulturowo i demograficznie greckie. Grecy nie pojawili si臋 tam w XVII-tym wieku- jak m贸wi oficjalna historia- wtedy jedynie administracja turecka zacz臋艂a bli偶ej interesowa膰 si臋 owym terenem i tym, kto go zamieszkuje. R贸wnie偶 obecnie lokalni Grecy pos艂uguj膮 si臋 starym dialektem j臋zyka greckiego, a tutejsze cerkwie maja w sobie bogate wp艂ywy w艂a艣nie Epiru oraz nieodleg艂ego przecie偶 Korfu. Mieszka艅cy miasteczka mog膮 piel臋gnowa膰 swoje tradycje, cho膰 zach臋ca si臋 ich oficjalnie i nieoficjalnie, by tego nie robili. Tu warto kilka s艂贸w po艣wi臋ci膰 losom mniejszo艣ci narodowych w Albanii.

______________________________________________________________________________

Mniejszo艣ci narodowe w Albanii.

O ile w czasach Envera Hod偶y problem nie istnia艂, bo unikano wszelkich definicji narodowo艣ciowych, o tyle w latach 90-tych XX-tego wieku pojawi艂 si臋 i wzbudzi艂 wiele kontrowersji. Zgodnie z deklaracjami w艂adz, ka偶da mniejszo艣膰 ma w Albanii swobod臋 kultywowania w艂asnej kultury, j臋zyka i warto艣ci. Jednak deklaracje sobie, a rzeczywisto艣膰 sobie. Przyk艂adem jest chocia偶by mniejszo艣膰 serbska, kt贸ra 偶yje praktycznie w podziemiu, podobnie jak i mniejszo艣膰 czarnog贸rska. Wi膮偶e si臋 to z wzbudzaniem niech臋ci i dystansu do pa艅stw i narod贸w s艂owia艅skich oraz odrzucaniem istnienia takich mniejszo艣ci w Albanii. Troch臋 inaczej jest z Macedo艅czykami ale ich ratuje fakt, 偶e 偶yj膮 w mocno skupionej spo艂eczno艣ci ( o nich wspominali艣my przy okazji pisania o Pustecu nad Presp膮: https://albumzpodrozy.pl/pustec-nad-jeziorem-prespa/ ). Je艣li chodzi o Grek贸w, to dzi臋ki ich liczbie nie da si臋 ich ignorowa膰, chocia偶 nacjonali艣ci alba艅scy nie zasypuj膮 gruszek w popiele. Ich organizacje dysponuj膮 sporym wsparciem finansowym, p艂yn膮cym z zagranicy i oficjalnym b艂ogos艂awie艅stwem Departamentu Stanu USA. Prowadz膮 oni kampani臋 pod has艂ami „Wielkiej Albanii”, wolnej od mniejszo艣ci. Tym samym neguj膮 wszelkie prawa Grek贸w, co spotyka si臋 oczywi艣cie z oporem. Sami byli艣my 艣wiadkami takich zachowa艅 ze strony Alba艅czyk贸w, a po publikacji na instagramie jednego ze zdj臋膰 opisanego jako: „grecka spu艣cizna architektoniczna Dhermi” zostali艣my ma艂o kulturalnie pouczeni o tym, 偶e to Albania, spu艣cizna jest alba艅ska i dla Grek贸w nie ma tam miejsca… Smutne i 偶a艂osne, bo si艂膮 Albanii i ca艂ych Ba艂kan贸w jest w艂a艣nie ich r贸偶norodno艣膰. Zw艂aszcza, 偶e lokalni Grecy nie kwestionowali swojej lojalno艣ci, domagali si臋 jedynie poszanowania odr臋bno艣ci.

______________________________________________________________________________

Zwiedzanie Dhermi:

– oczaruj si臋 cerkwiami i skarbami ukrytymi w ich wn臋trzach!

drogi w alba艅skich miasteczkach s膮 bardzo malowniczo po艂o偶one
spaceruj膮c z nowego Dhermi do starego macie gwarancj臋 malowniczych widok贸w
tutaj w niebo wystrzeliwuje wie偶a na ko艣ciele 艣w. Harallambita

Wybierzcie si臋 koniecznie na spacer do starego Dhermi, a poczujecie si臋 niemal jak na jednej z wysp Cyklad贸w lub starej przed tureckiej Jonii. Bia艂e domy, niebieska kopu艂a na cerkwi 艣w. Spirydiona, senna atmosfera, starsi panowie w tawernach i nawet pewna odr臋bno艣膰 stroj贸w sprawi膮, 偶e poczujecie si臋 przeniesieni w inny klimat i inne miejsce. Na odwiedziny czekaj膮 cztery cerkwie: 艣w. Harallambita, 艣w. Spirydiona, 艣w. Atanazego i wreszcie cudownie po艂o偶ona cerkiew i monastyr 艣w. Marii.

monastyr 艣wi臋tej Marii w Dhermi widziany z oddali
monastyr 艣w. Marii widziany na zbli偶eniu (wie偶a i mury ponad bia艂ym domem)
wie偶a dzwonnicza przy monastyrze 艣w. Marii w Dhermi
zbli偶enie na wie偶臋 dzwonnicz膮 przy monastyrze

T臋 ostatni膮 polecamy szczeg贸lnie, cho膰 wspinaczka do niej b臋dzie wymaga艂a pewnego wysi艂ku, zw艂aszcza je艣li zaczniecie j膮 na pla偶y. Cerkiew mimo pierwszego wra偶enia jest otwarta i polecamy wizyt臋 wewn膮trz, oczywi艣cie z zachowaniem szacunku do miejsca. Zazwyczaj nikt jej nie pilnuje, co nie znaczy 偶e mo偶na tam wszystko. We wn臋trzu skrywaj膮 si臋 bardzo stare freski i ikony utrzymane w do艣膰 surowym, epirockim stylu.

wn臋trze monastyru 艣w. Marii, widok na malowany ikonostas
wn臋trze monastyru: spojrzenie na malowany ikonostas
wn臋trze monastyru 艣wi臋tej Marii, spojrzenie w kierunku wyj艣cia
tutaj rzut oka w kierunku wyj艣cia; dwie poni偶sze fotografie prezentuj膮 freski (najprawdopodobniej z XVI-tego w.) na zbli偶eniach- sceny apokaliptyczne i to, jak wed艂ug 贸wczesnych ko艅czyli grzesznicy
sceny apokaliptyczne uwiecznione na freskach
los grzesznik贸w uwieczniony na sugestywnych freskach

Warto znale藕膰 si臋 na tym wzg贸rzu o zachodzie s艂o艅ca, by z punktu widokowego podziwia膰 niesamowit膮 gr臋 艣wiat艂a na budynkach po艂o偶onego ni偶ej Dhermi. Po drodze miniecie tak偶e cerkiew 艣w. Atanazego- najprawdopodobniej b臋dzie ona zamkni臋ta. Taki stan panuje od 2015 roku i jest efektem prymitywnego ataku na ni膮 i jej gospodarza przez wandali zach臋canych do tego przez dzia艂aczy nacjonalistycznej partii PDIU. Od tej pory cerkiew jest poddawana rewitalizacji.

miasteczko dhermi sk膮pane w popo艂udniowym blasku s艂onecznym
stare Dhermi sk膮pane w ciep艂ym, popo艂udniowym s艂o艅cu; prawie centralnie daje si臋 zauwa偶y膰 kamienna i niewielka bry艂a ko艣cio艂a 艣w. Atanazego

– przespaceruj si臋 Szlakiem Dawnych M艂yn贸w i odkryjkolejne dwie, unikatowe cerkwie!

widok na miasteczko Dhermi ze szlaku m艂yn贸w wodnych
b臋d膮c na Szlaku M艂yn贸w Wodnych mo偶na poobserwowa膰 Dhermi z ciekawej perspektywy

Wracaj膮c w stron臋 pla偶y, warto to uczyni膰 po nowo-wybudowanym szlaku zwanym Drog膮 Starych M艂yn贸w. Szlak zaczyna si臋 przy do艣膰 ostrym zakr臋cie, w obni偶eniu terenu mi臋dzy Dhermi a po艂o偶on膮 nieco poza miasteczkiem cerkwi膮 艣w. Harallambita. Tu偶 przy drodze bije 藕r贸d艂o potoku i zaczyna sw贸j bieg 艣cie偶ka, kt贸ra odt膮d b臋dzie Was wiod艂a w kierunku morza.

szlak m艂yn贸w wodnych w dhermi
infrastruktura informacyjna na szlaku m艂yn贸w wodnych
na szlaku da艂o si臋 zauwa偶y膰 jeszcze pewien chaos budowlany, ale wida膰 偶e wszystko zmierza w dobrym kierunku

Po drodze mo偶ecie podziwia膰 mniej lub bardziej zachowane pozosta艂o艣ci dziewi臋ciu m艂yn贸w, niewielki wodospad, a to wszystko przy szumie czystego potoku i w otoczeniu pachn膮cych gaj贸w oliwnych i cytrusowych. Na samym ko艅cu tej mi艂ej trasy czekaj膮 na Was dwie, naprawd臋 wyj膮tkowe cerkwie:

Cerkiew Ipapapnidas:

Cerkiew Ipapapnidas w Dhermi
wn臋trze cerkwi i widok na malowany ikonostas
dewocjonalia w cerwki Ipapapnidas

艢wi膮tyni臋 t臋, datowan膮 na XV-sty wiek zlokalizujecie po prawej stronie 艣cie偶ki i w pewnym od niej oddaleniu. Nie przegapicie dzi臋ki kieruj膮cej do niej tabliczce. Cerkiew warto zobaczy膰, zw艂aszcza ze wzgl臋du na architektur臋 (zw艂aszcza kosmiczn膮, drewnian膮 powa艂臋), bo je艣li chodzi o zdobienia, to niestety- niewiele si臋 ich zachowa艂o. Gdy ju偶 nacieszycie si臋 tym miejscem, czeka na Was prawdziwa pere艂ka…

Cerkiew 艣w. Stefana:

cerkiew 艣wi臋tego Stefana
wej艣cie do nawy w cerkwi 艣wi臋tego Stefana
troch臋 nam zesz艂o, zanim zorientowali艣my si臋, 偶e kamienny budynek w g臋stych zaro艣lach to cerkiew, kt贸ra jest w sumie niez艂膮 pere艂k膮 na cerkiewnym szlaku w Dhermi

Niewielk膮 i nieobiecuj膮c膮 z zewn膮trz nic godnego uwagi budowl臋 ocenia si臋 na XII-sty wiek. Tak samo po艂o偶ona ju偶 u ko艅cu szlaku i tak偶e w pewnym oddaleniu z tym, 偶e po lewej stronie. Dla jej odnalezienia polecamy dobry GPS lub aplikacj臋 typu mapy.cz. (u ko艅ca akapitu podlinkowali艣my dla Was r贸wnie偶 ca艂y ten szlak w aplikacji Wikiloc). Nie wiadomo dlaczego, ale w oficjalnych dokumentach i sk膮pych wpisach internetowych jest przedstawiana jako „ruina”. Cerkiew tylko sprawia takie wra偶enie z zewn膮trz i faktycznie nie wyr贸偶nia si臋 niczym jako budowla. Dodatkowo mo偶e by膰 trudno j膮 odnale藕膰. We wn臋trzu znajdziemy bardzo ciekawe freski i ikony.

fresk z cerkwi 艣w. Stefana w Dhermi z cechami ikonografii abisy艅skiej
fresk z cerkwi 艣w. Stefana w Dhermi z cechami ikonografii abisy艅skiej
takich cudeniek nie widzieli艣my dot膮d w 偶adnej cerkwi i nie spodziewali艣my si臋 zobaczy膰 ich w Europie, a jednak! szkoda, 偶e nie mo偶na ustali膰 nic szczeg贸艂owego na ich temat…

Freski inspirowane s膮 tzw: etiopsk膮 (abisy艅sk膮) szko艂膮 ikon– znacz膮co r贸偶ni膮c膮 si臋 od tych, kt贸re znamy z tradycji bizantyjskiej. 艁atwo zauwa偶ycie, 偶e oblicza ukazane we freskach w cerkwi 艣w. Stefana nosz膮 wyra藕ne rysy afryka艅skie. Niestety, ich tw贸rca pozostaje nieznany. Niemniej- freski w pewnych szczeg贸艂ach nie pasuj膮 do powszechnie przyj臋tych kanon贸w. Mo偶na jedynie domniemywa膰, 偶e ich autor musia艂 mie膰 jaki艣 kontakt ze sztuk膮 sakraln膮 Afryki. Cz臋艣膰 r贸wnie偶 znajduj膮cych si臋 tam ikon jest oczywi艣cie du偶o nowszych ni偶 sama 艣wi膮tynia.

li艣膰 laurowy zdaje si臋 mie膰 symbolik臋 powi膮zan膮 z obchodami Wielkiego Tygodnia i Zmartwychwstania

Interesuj膮cym jest, 偶e nawi膮zuj膮 do bizantyjskiej szko艂y tworzenia tzw. czarnych ikon. Nie maj膮 one ju偶 nic wsp贸lnego z Afryk膮, a ich obecno艣膰 w towarzystwie fresk贸w z tamtego kr臋gu kulturowego jest prawdopodobnie przypadkowa. Warto jednak si臋 im przyjrze膰, gdy偶 czarne ikony w kr臋gu prawos艂awnym nie s膮 wcale tak popularne, a wi臋c stanowi膮 unikat. Najwi臋kszy rozg艂os w艣r贸d katolik贸w zyska艂 jeden przyk艂ad czarnej ikony, czyli- jak si臋 ju偶 domy艣lacie- s艂ynna Czarna Madonna na Jasnej G贸rze. Cerkiew 艣w. Stefana jest otwarta i zaskakuj膮ce jest to, 偶e praktycznie jest nieznana i nie odwiedzana. Mamy tu na my艣li turyst贸w, bo je艣li chodzi o miejscowych, odwiedzaj膮 oni ka偶d膮 z tych cerkwi i z 艂atwo艣ci膮 zauwa偶ycie 艣lady ich obecno艣ci i pobo偶nego skupienia na modlitwie.

nawa w cerkwi 艣w. Stefana w Dhermi, wn臋trze
ostatnie spojrzenie na skromn膮 i nieco rustykaln膮 naw臋, kt贸rej jednak nie brakuje ducha mistycyzmu

Szlak M艂yn贸w Wodnych w aplikacji Wikiloc: https://www.wikiloc.com/hiking-trails/dhermi-watermills-trail-36765821

Relaks w Qeparo.

qeparo w albanii
tzw. nowe Qeparo

W samym Dhermi nie ma p贸ki co bazy dla sport贸w wodnych, ale sytuacja szybko si臋 zmienia, a miasteczko rozwija. To powoduje wzrastaj膮c膮 liczb臋 turyst贸w. Je偶eli jednak nastawiacie si臋 bardziej na spokojne leniuchowanie na pla偶y, pragniemy wam poleci膰 inn膮, ni偶 Dhermi miejscowo艣膰- po艂o偶one kilkana艣cie kilometr贸w na po艂udnie Qeparo. Wioska- kt贸rej nazw臋 wymawiamy: czeparo (cyprys)– r贸wnie偶 podzielona jest na cz臋艣膰 nadmorsk膮- now膮 i star膮- umiejscowion膮 na wzg贸rzu. Historia miejscowo艣ci wi膮偶e si臋 bardziej z t膮 star膮 cz臋艣ci膮.

stare qeparo
stare, prawie wyludnione ju偶 Qeparo zbudowane zosta艂o na wzg贸rzu

Podobnie, jak Dhermi jest ona typowo grecka. Jednak pierwsze wzmianki o niej mamy dopiero z XVIII-tego wieku, wi臋c jest zdecydowanie m艂odsza, ni偶 s膮siadka. Star膮 cz臋艣膰 zamieszkuje ju偶 bardzo ma艂o mieszka艅c贸w, mo偶na powiedzie膰, 偶e jest opustosza艂a. Nowe, nadmorskie osiedle rozwija si臋 do艣膰 pr臋偶nie. Poza sezonem pozostaje senne, a wi臋kszo艣膰 obiekt贸w noclegowych i gastronomicznych jest zamkni臋ta. Dodatkowym 藕r贸d艂em utrzymania dla mieszka艅c贸w jest tu rolnictwo, a zw艂aszcza produkcja oliwy. Gaje ci膮gn膮 si臋 a偶 do samego morza i s膮 wprost idylliczne.

stare drzewo oliwne
w takim starym, bukolicznym gaju oliwnym pr臋dko zaczniecie rozgl膮da膰 si臋 za satyrami goni膮cymi nimfy; wygl膮da bajkowo i odurza pi臋knymi zapachami

Pla偶a w Qeparo wydaje si臋 by膰 dogodniejsz膮 do k膮pieli, a to ze wzgl臋du na lokalizacj臋 przy do艣膰 g艂臋bokiej zatoce. Do Qeparo dostaniecie si臋 bez problemu z wszystkich miejscowo艣ci le偶膮cych przy trasie Vlora – Saranda. Naszym zdaniem zdecydowanie bardziej warto sp臋dzi膰 czas w Qeparo, ni偶 w zat艂oczonym, betonowym molochu o nazwie Saranda, czy kiczowatym i przereklamowanym Ksamilu. Poni偶ej kilka fotografii prezentuj膮cych Qeparo:

pla偶a w Qeparo
na czeparskiej pla偶y cisza przed sezonem
promenada nadmorska w Qeparo
gdy znudzi si臋 pla偶owanie, mo偶na spacerowa膰 mi艂膮 promenad膮
krowa na pla偶y w Qeparo
potem zn贸w wr贸ci膰 i odkry膰, 偶e do艂膮czy艂a do nas miejscowa pi臋kno艣膰 i potem ju偶 tylko ch艂on膮膰 koj膮ce pi臋kno otoczenia…
widok z qeparo na korfu
(pod puszyst膮 pierzynk膮 chmurek wdzi臋czy si臋 Korfu)

_______________________________________________________________

Informacje uzupe艂niaj膮ce:

droga z prze艂臋czy LLogara do Dhermi
owe uko艣ne rysy na zboczu wzg贸rza to s艂ynna spektakularna trasa z prze艂臋czy Llogara
  • do Dhermi dojechali艣my z Vlory- s艂ynn膮 trasa wiod膮c膮 przez prze艂臋cz Llogara. Autobus贸w w tamtym kierunku kursuje ca艂kiem sporo, lecz wybierzcie raczej pierwsz膮 cz臋艣膰 dnia; po 16.00 mo偶e ju偶 nie by膰 偶adnych kurs贸w,
  • Wszystkim zainteresowanym teologi膮, histori膮 i warsztatem ikony polecamy stron臋: http://www.drogaikony.org.pl/ (nasza bibliografia i pomoc przy tworzeniu tego artyku艂u) a zw艂aszcza warto艣ciowe, cho膰 wymagaj膮ce nieco obycia w temacie forum; na pewno witryna ta pomo偶e Wam zrozumie膰 lepiej to, co zobaczycie we wszelkich 艣wi膮tyniach 艣wiata wschodniego.
zwiedzanie cerkwi i innych 艣wi膮ty艅 to dla nas zawsze wielowymiarowe do艣wiadczenie; polecamy je Wam z ca艂ego serca bez wzgl臋du, czy praktykujecie religijnie, czy te偶 nie

*(nie czerpiemy 偶adnych korzy艣ci materialnych i niematerialnych z zamieszczania link贸w polecaj膮cych!)

%d bloggers like this: