Albania

Gjirokastra taka pi臋kna?

Gjirokastra- jedno z ciekawszych i drugie obok Beratu miasto w Albanii wpisane na list臋 艣wiatowego dziedzictwa UNESCO. To ono by艂o naszym ostatnim przystankiem po kilkutygodniowej w臋dr贸wce poprzez to ba艂ka艅skie pa艅stwo. Gjirokastra jest rozs艂awiona wszem i wobec i do odwiedzin tam nie trzeba turyst贸w specjalnie namawia膰. Dzi艣 postaramy si臋 Wam przybli偶y膰 nie tyle praktyczny spos贸b na zwiedzanie miasta krok po kroku lecz skupimy si臋 na tym, by wtajemniczy膰 Was w pewne- nie do ko艅ca pogodne- fakty historyczne. Liczymy, 偶e po lekturze tego artyku艂u przygl膮danie si臋 oczywistym i ukrytym atrakcjom Gjirokastry nabierze innego, bardziej g艂臋bszego wymiaru.

Ok, zatem zaczynamy…

sklep z pami膮tkami w Gjirokastra
pokonuj膮c niezbyt urodziwy chaos remontowo-budowlany uda艂o si臋 nam dotrze膰 pod chyba najbardziej obfotografowywany obiekt zabytkowy, w kt贸rym obecnie mie艣ci si臋 sklep z pami膮tkami

Gjirokastra swoj膮 s艂aw臋 zawdzi臋cza praktycznie niezmienionej formie 艣redniowiecznego (przynajmniej w cz臋艣ci) miasta. Ostatecznego kszta艂tu nabra艂a w XIV-tym wieku wch艂aniaj膮c w swoje granice mniejsze osady, kt贸re mie艣ci艂y si臋 w jej najbli偶szym s膮siedztwie. Historycznie i kulturowo miasto by艂o w贸wczas zwi膮zane bardziej z greckim Epirem, ni偶 z okalaj膮cymi j膮 regionami Albanii. Dopiero po okresie panowania tureckiego sytuacja demograficzna zmieni艂a si臋 na tyle, 偶e mo偶emy j膮 odt膮d nazywa膰 pe艂noprawnym alba艅skim miastem- jednym z najs艂ynniejszych z reszt膮. Grecy zamieszkuj膮 tam r贸wnie偶 obecnie, lecz s膮 ju偶 tzw. mniejszo艣ci膮. Tury艣ci ze wszystkich stron, kochaj膮cy nadawa膰 obrazowe okre艣lenia nazywaj膮 Gjirokastr臋 „kamiennym miastem” lub „miastem srebrnych dach贸w”, ale sami Alba艅czycy raczej unikaj膮 takich poetyckich opis贸w.

Gjirokastra i jej synowie, o kt贸rych g艂o艣no.

Zdecydowanie os艂awionymi s膮 Ismail Kadare– najbardziej znany poza granicami Albanii pisarz oraz Enver Hod偶a, kt贸rego nie trzeba nikomu interesuj膮cemu si臋 tym krajem specjalnie przedstawia膰. Drugi z pan贸w urodzi艂 si臋 tam, ale tak naprawd臋 nigdy nie by艂 jako艣 specjalnie emocjonalnie z Gjirokastr膮 zwi膮zany. Ismaila Kadare najpro艣ciej pozna膰 zanurzaj膮c si臋 czytelniczo w lektur臋 jego dzie艂- co istotne- kt贸rych akcja rozgrywa si臋 g艂贸wnie poza miejscem jego narodzin. Swoistym wyj膮tkiem jest powie艣膰 o tytule „Kolacja dla wroga„. Enver natomiast jest postaci膮 znan膮 a偶 za bardzo- co istotne- wcale nie ocenian膮 zupe艂nie jednoznacznie na terenie Albanii. W Gjirokastrze i poza ni膮 spotkamy zar贸wno zwolennik贸w jak i przeciwnik贸w dyktatora. W jego rodzinnym domu urz膮dzono muzeum etnograficzne.

dom rodzinny Envera Hod偶y w mie艣cie Gjirokastra zosta艂 zamieniony w Muzeum Etnograficzne, Gjirokastra
bry艂a Muzeum Etnograficznego i dawny dom Envera

Z reszt膮 sam dom jest tylko pr贸b膮 rekonstrukcji, oryginalny uleg艂 zniszczeniu w 1997 roku, kiedy to w Gjirokastrze wybuch艂y zamieszki. W czasach komunistycznych usi艂owano w jego murach stworzy膰 park pami臋ci o dyktatorze, ale ostatecznie do tego nie dosz艂o. Co ciekawe- sta艂o si臋 to na wskutek decyzji samego zainteresowanego, kt贸ry zadowoli艂 si臋 nadaniem miastu Gjirokastra statusu „miasta muzeum socjalizmu alba艅skiego„.

Gjirokastra i jej partyzanci.

Bardzo mocno akcentowano i akcentuje si臋 do dzi艣 dzia艂ania ruchu partyzanckiego w Albanii. Tak te偶 spora cz臋艣膰 ciekawego Muzeum Armii na miejscowym zamku jest po艣wi臋cona w艂a艣nie partyzantom. Gjirokastra faktycznie by艂a mocnym ogniwem w komunistycznym ruchu oporu. Ten rozwija艂 si臋 intensywnie w艂a艣nie na po艂udniu kraju, w okolicach tego miasta. Zamieszkuj膮cy tam Toskowie okazali si臋 mocnymi przeciwnikami okupacji w艂oskiej, a nast臋pnie r贸wnie偶 niemieckiej. W odr贸偶nieniu od 偶yj膮cych na p贸艂nocy Geg贸w, kt贸rzy poszli na pe艂n膮 kolaboracj臋 z faszystami, p贸藕niej nazistami, masowo wst臋puj膮c do struktur Bali Kombetari, a p贸藕niej formuj膮c dywizj臋 SS „Skanderbeg”. Natomiast na ziemiach po艂udniowych partyzantka rozros艂a si臋 do 70 tysi臋cy 偶o艂nierzy, skupionych w trzech korpusach licz膮cych 8 dywizji i 26 brygad. By艂a to jedna z najwi臋kszych podziemnych armii w Europie. Jej dow贸dc膮 by艂 Spiro Moisiu, a komisarzem politycznym i de facto decydentem we wszystkich istotnych kwestiach mianowa艂 si臋 Enver Hod偶a we w艂asnej osobie.

wn臋trze twierdzy z ekspozycj膮 haubic, twierdza Gjirokastra
mi艂o艣nikom militari贸w na pewno spodoba si臋 w muzeum na twierdzy

Partyzanci nie otrzymywali istotnej pomocy ani z ZSRR, ani od mocarstw zachodnich. Utrzymywali o偶ywione kontakty z najwi臋ksza podziemn膮 armi膮 Europy 鈥 partyzantk膮 jugos艂owia艅sk膮 marsza艂ka Tity. Byli w stanie samodzielnie odzyska膰 kontrol臋 nad praktycznie 75% terytorium Albanii. Po wojnie przekszta艂cono ich w regularn膮 armi臋, kt贸ra by艂a utrzymywana w ci膮g艂ej gotowo艣ci w zwi膮zku z trwaj膮c膮 na po艂udniu greck膮 wojn膮 domow膮. Do dzi艣 nie wiadomo, dlaczego Stalin wp艂yn膮艂 na Hod偶臋, by jednak wsparcia greckim komunistom nie udziela膰. Si艂y alba艅skie i jugos艂owia艅skie przygotowuj膮ce si臋 do tego z 艂atwo艣ci膮 poradzi艂y by sobie z probrytyjskim „rz膮dem” Grecji i historia tego obszaru wygl膮da艂a by zupe艂nie inaczej. W tym czasie Gjirokastra by艂a centrum planowania, a p贸藕niej ewakuacji pokonanych greckich komunist贸w. Wielu z reszt膮 pozosta艂o w mie艣cie na sta艂e i zasili艂o liczebnie szeregi greckiej mniejszo艣ci.

Refleksje nad architektur膮 miasta.

srebrne, kamienne dachy na odrestaurowanej cz臋艣ci star贸wki
kamienne pokrycia dach贸w na star贸wce to znak szczeg贸lny Gjirokastry

Dla komunist贸w sol膮 w oku by艂y bogate rodziny kupieckie zamieszkuj膮ce miasto. Starano si臋 usuwa膰 maj臋tnych ludzi z ich w艂asnych dom贸w. Cz臋sto w tym celu pozbawiano ich w艂asno艣ci lub dokwaterowywano im licznych, obcych wsp贸艂mieszka艅c贸w. Przyczyni艂o si臋 to do upadku zabytkowej tkanki architektonicznej miasta. Rodziny takie jak: Zekate, czy Skenduli odzyska艂y po latach swoje domy i do艣膰 szybko zamieni艂y je w obiekty muzealne. Niestety, nadal wiele z zabytkowych budynk贸w ma nieuregulowany status i z braku w艂a艣ciwej opieki powoli niszczej膮. Wystarczy zej艣膰 z g艂贸wnych ulic by o tym si臋 przekona膰.

historyczne i niezwykle niepowtarzalne zabudowania w Gjirokastrze
wiele historycznych i wr臋cz emblematycznych budowli wymaga jak najszybszej reperacji
klimatyczne zau艂ki miasta Gjirokastra w Albanii- kamienne, stare domy zwie艅czone emblematycznymi kamiennymi dachami mieni膮cymi si臋 odcieniami szaro艣ci
klimat tego miasta w miejscach poza utartym szlakiem jest niepowtarzalny

Pocieszaj膮cym jest fakt, 偶e cz臋艣膰 z historycznych budowli jest sukcesywnie remontowanych przy wsparciu bud偶etu miejskiego i pomocy mi臋dzynarodowej, ale to ci膮gle niewystarczaj膮cy wysi艂ek. W czasach komunistycznych ucierpia艂y te偶 obiekty sakralne. Tu tak偶e trwaj膮 remonty, ale wiele cennych obiekt贸w- jak cho膰by kompleks meczetu i hammamu Xhamia jest stanie wymagaj膮cym szybkiej reakcji konserwator贸w.

hammam w Gjirokastra
po prawej kompleks 艂a藕ni tureckich zwany hammamem
zadaszenie hammamu w gjirokastra
… kt贸rego charakterystyczne zadaszenie jest- jak wsz臋dzie wok贸艂- kryte p艂ytkami p艂askiego 艂upka

Stara i nowa Gjirokastra.

widok z oddali na star贸wk臋 w Gjirokastrze
star贸wka Gjirokastry jest do艣膰 kompaktowa i otacza j膮 stale rozrastaj膮ce si臋 we wszystkich kierunkach nowe miasto, kt贸re ju偶 niestety nie mo偶e pochwali膰 si臋 tak wyj膮tkowym klimatem

Poni偶ej zamku znajduje si臋 s艂ynna star贸wka i te jej naprawd臋 malownicze kamienne zadaszenia. Niestety, podczas naszej wizyty by艂a totalnie rozkopana, a w wielu miejscach niedost臋pna. Nie ukrywamy, 偶e bardzo liczyli艣my na zobaczenie geometrycznej ornamentyki skomponowanej na brukowanych uliczkach. Wy z pewno艣ci膮 b臋dziecie mieli wi臋cej szcz臋艣cia! Mimo wszystko to najlepsze miejsce na zdobywanie do艣wiadcze艅 kulinarnych (co w Albanii mo偶na zje艣膰 i na co w restauracjach uwa偶a膰 opisali艣my we wpisie praktycznym). Warto te偶 wst膮pi膰 na zakupy pami膮tek z Albanii. Star贸wka jest miejscem idealnym dla powolnych spacer贸w- zw艂aszcza por膮 wieczorow膮.

na jednej z bocznych ale nadal historycznych ulic w Gjirokastrze panuje wra偶enie zadbania
wej艣cia do domostw w wielu miejscach stanowi膮 ci臋偶kie, drewniane wrota- oto obrazek z jednej z bocznych i zadbanych ulic

Z nowego miasta, na kt贸re sk艂adaj膮 si臋 w wi臋kszo艣ci bloki, jakie kojarzymy i z naszego podw贸rka mo偶na podjecha膰 w okolic臋 twierdzy jak i star贸wki liniami komunikacji miejskiej. Warto tak偶e nieco zboczy膰 z utartych tras, by zobaczy膰 jak typowo miejska architektura ju偶 w bocznych uliczkach szybko ust臋puje miejsca rustykalnym klimatom. Na podw贸rkach piej膮 koguty, a stadka k贸z i owiec przechadzaj膮 si臋 leniwie w poszukiwaniu zieleni do podskubywania.

Zwiedzanie twierdzy w Gjirokastrze.

tury艣ci przechadzaj膮cy si臋 po terenie twierdzy w Gjirokastrze
turyst贸w na twierdzy zawsze sporo

Nad miastem g贸ruje twierdza. Wiele razy w swej historii by艂a przebudowywana, a obecnego szlifu nadano jej dzi臋ki wp艂ywom Alego Paszy z Tepeleny. Wie偶a zegarowa z zamkowego dziedzi艅ca sta艂a si臋 swoistym symbolem miasta, a widok na okolic臋 z tarasu na kt贸rym j膮 wzniesiono roztacza si臋 imponuj膮cy.

dolina rzeki Drina widziana z twierdzy w Gjirokastrze
z twierdzy roztacza si臋 malowniczy widok na dolin臋 rzeki Driny i pasmo wzniesie艅 na horyzoncie
fragment ekspozycji w muzeum armii na twierdzy w gjirokastrze
fragment muzealnych ekspozycji mieszcz膮cych si臋 wewn膮trz twierdzy

Obecnie twierdza pe艂ni g艂贸wnie rol臋 Muzeum Armii. Dla mi艂o艣nik贸w militari贸w b臋dzie to miejsce jak znalaz艂. To w艂a艣nie tam uchowa艂 si臋 jeden z ostatnich trzech na 艣wiecie lekkich czo艂g贸w w艂oskich L6/40. Podziwia膰 mo偶na r贸wnie偶 bogat膮 kolekcj臋 w艂oskiej artylerii, chi艅skie kopie rosyjskich haubic i mo藕dzierzy oraz imponuj膮c膮 kolekcj臋 broni r臋cznej. Niewiele jest miejsc, gdzie obs艂uga nie tylko przymknie oko, ale i zach臋ci do zapoznania si臋 manualnego ze szczeg贸艂ami budowy MG34 czy MG42. Bardzo cenne zbiory stanowi膮 tak偶e elementy uzbrojenia wytwarzane cha艂upniczo przez alba艅skich partyzant贸w.

lekki czo艂g L6/40 eksponowany na twierdzy w Gjirokastrze
L6/40- unikat na skal臋 艣wiatow膮

Przyt艂aczaj膮ce emocje z zamkowego wi臋zienia.

kraty w jednym z pawilon贸w w wi臋zieniu na twierdzy zamku w Gjirokastra
wi臋zienie to miejsce przeszywaj膮ce ma艂o pozytywnymi wra偶eniami, zawsze…

Muzeum mie艣ci si臋 tak偶e po cz臋艣ci w salach dawnego wi臋zienia. To kolejny i niestety mroczny element sk艂adaj膮cy si臋 na dzieje twierdzy. Wi臋zienie powsta艂o tam w czasach kr贸la Zoga, a Hod偶a wykorzystywa艂 je do swoich cel贸w po wojnie. Mia艂o reputacj臋 jednego z najgorszych w Albanii, a incydentalnie by艂o wykorzystywane do ko艅ca lat 80-tych ubieg艂ego wieku.

jednym z eksponat贸w w wi臋zieniu s膮 sukienka i sznur do wieszania- to wszystko, co pozosta艂o po jednej z ofiar
dzia艂aj膮ce bardzo sugestywnie eksponaty- odzie偶 jednej z ofiar i sznur, na kt贸rym dokonano na niej egzekucji poprzez powieszenie…

W tym okresie wi臋kszo艣膰 wi臋ziennych pawilon贸w mia艂o inne zastosowania. Dzi艣 mo偶ecie zwiedza膰 jedno skrzyd艂o, gdzie cele s膮 w pe艂ni otwarte a w cz臋艣ci zachowa艂y si臋 elementy wyposa偶enia oraz autentyczne narz臋dzia tortur i ka藕ni na osadzonych. Niepodrobione s膮 tak偶e napisy na drzwiach i 艣cianach, wydrapane przez 贸wczesnych wi臋藕ni贸w. To wszystko w po艂膮czeniu z oryginalnymi eksponatami opowiadaj膮cymi histori臋 ludzkiej krzywdy sprawia naprawd臋 przyt艂aczaj膮ce wra偶enie.

Wrak samolotu Lockheed T33.

ekspozycja militarna na dziedzi艅cu twierdzy w mie艣cie Gjirokastra
na dziedzi艅cu, pod murami i za bia艂ym p艂otkiem czeka na turyst贸w s艂ynny wrak samolotu

To na zamkowym dziedzi艅cu zobaczymy do艣膰 popularne pozosta艂o艣ci po tej maszynie, kt贸ra w przesz艂o艣ci by艂a ameryka艅skim samolotem szkoleniowym. W 1957 roku jego pilot l膮dowa艂 awaryjnie na terytorium Albanii. Pilota oskar偶ono o szpiegostwo, ale ostatecznie po licznych zabiegach dyplomatycznych zwolniono, a samolot sta艂 si臋 艣wiadectwem wielkiego zwyci臋stwa Si艂 Powietrznych Albanii. Obecnie jest do艣膰 mocno zdewastowany, a sporo z jego element贸w rozkradziono. Trudno o brak skojarze艅 z aktualnym stanem si艂 powietrznych Albanii, kt贸rej niegdy艣 uda艂o si臋 zestrzeli膰 samolot wroga, a dzi艣- jak na ironi臋- jest jego sojusznikiem. Ot, koleje historii…

Nocleg, kt贸ry bezinteresownie polecamy:

Zatrzymali艣my si臋 w https://www.booking.com/hotel/al/guest-house-garden.pl.html?aid=304142 , kt贸ry okaza艂 si臋 jednym z naszych najlepszych i najmilszych nocleg贸w w Albanii. To wszystko za spraw膮 niezwykle serdecznych i emanuj膮cych wielk膮 go艣cinno艣ci膮 w艂a艣cicieli. Do tego warto wspomnie膰 o ca艂kiem wygodnych warunkach, pachn膮cej po艣cieli i tarasie z widokiem na twierdz臋. Pomimo bariery j臋zykowej uda艂o si臋 nam sp臋dzi膰 chwile na rozmowach z Gospodarzami, kiedy wspomagali艣my si臋 telefonicznym translatorem i nami臋tnym u偶ywaniem tzw. turystycznego j臋zyka migowego. Ostatniego wieczoru Pani Gospodyni przygotowa艂a dla nas prawdziw膮 uczt臋 z alba艅skich specja艂贸w, a podczas ostatniego poranka odprowadzi艂a nas do samej bramy i po偶egna艂a z nieudawan膮 艂ezk膮 w oku. Pod tym adresem mo偶na poczu膰 si臋 jak u Mamy, wystarczy si臋 tylko nie izolowa膰 brakiem umiej臋tno艣ci j臋zykowych. Polecamy zdecydowanie!

Libohova i platan lorda Byrona.

Libohova
Libohova- po偶egnanie z Ba艂kanami- tak jak i przywitanie- odbywa艂o si臋 w strugach deszczu

Je艣li macie nieco wi臋cej czasu, mo偶ecie wybra膰 si臋 do miejscowo艣ci Libohova. Wbrew szumnym twierdzeniom niekt贸rych przewodnik贸w nie jest to miejsce na d艂u偶szy pobyt. Jednak warto je odwiedzi膰 i troch臋 pospacerowa膰. Zobaczycie tam zamek-raczej ma艂o ciekawy- kilka meczet贸w, oraz s艂ynny platan. Pot臋偶ne drzewisko liczy sobie podobno 500 lat. Podobno, bo dok艂adnie nie datowano go nigdy. Nazywany jest platanem Lorda Byrona, kt贸ry podczas swej pierwszej podr贸偶y 艣r贸dziemnomorskiej mia艂 odwiedzi膰 Libohov膮 jesieni膮 1809 roku. Podczas tej wyprawy powsta艂 jego najbardziej znany poemat 鈥 „W臋dr贸wki Childe Harolda„, a tak偶e sporo s艂ynnych list贸w.

platan lorda Byrona w Libohove, Albania
platan robi naprawd臋 mocne wra偶enie, jest pot臋偶ny!

To dzi臋ki nim mo偶na odtworzy膰 do艣膰 precyzyjnie tras臋 podr贸偶y i dzia艂a艅 Lorda Byrona. Potwierdzaj膮 one wizyt臋 pod platanem, a na dodatek sugeruj膮, 偶e to w艂a艣nie w cieniu tego drzewa mia艂o miejsce natchnienie do rozwa偶a艅 o losie Grek贸w. Wznios艂e przemy艣lenia doprowadzi艂y do wsp贸艂pracy z greckim ruchem wyzwole艅czym i obecnie Lord Byron jest uwa偶any za bohatera narodowego w Grecji. Platan bezsprzecznie warto zobaczy膰 i zachwyci膰 si臋 jego ogromem. Lekk膮 ostro偶no艣膰 polecamy natomiast w kawiarni, kt贸ra rozpanoszy艂a si臋 w jego cieniu. Im wi臋cej uwagi po艣wi臋c膮 wam do艣膰 sztucznie mili w艂a艣ciciele, tym dro偶sze b臋d膮 potrawy. Poznali艣my to na w艂asnej sk贸rze, cho膰 potem kilka spojrze艅 na pot臋偶ne drzewo zmaza艂o poczucie niesmaku. Na szcz臋艣cie!

krajobraz wok贸艂 Gjirokastry
tereny naoko艂o Gjirokastry s膮 bardzo zapraszaj膮ce do wyruszenia r贸wnie偶 poza jej op艂otki, polecamy serdecznie!

______________________________________________________________________________

Powy偶szy artyku艂, kt贸rego bohaterk膮 jest historyczna Gjirokastra jest ostatnim, dokumentuj膮cym nasz膮 podr贸偶 poprzez alba艅skie- te znane i te mniej- miejsca na mapie. Klikaj膮c w poni偶sz膮 grafik臋 przeniesiesz si臋 do wszystkich wpis贸w omawiaj膮cych ten pi臋kny, ba艂ka艅ski kraj. Mieli艣my niew膮tpliw膮 przyjemno艣膰 przygl膮da膰 si臋 jego miastom i uroczym zak膮tkom poza ich granicami podr贸偶uj膮c z p贸艂nocy na po艂udnie. Zainspiruj si臋 do podr贸偶y do Albanii i wyrusz na niesamowite szlaki!

%d bloggers like this: