Szkocja

Kaplica Rosslyn i Gilmerton Cove.

Edynburg to nie tylko malowniczo po艂o偶ony zamek, zat艂oczona Royal Mile i Princes Street, po kt贸rych ci臋偶ko czasem przej艣膰. Co powiecie, by zamiast wspinaczki na G贸r臋 Artura wybra膰 si臋 w poszukiwaniu nierozwi膮zanych tajemnic? Kaplica Rosslyn i tajemniczy Gilmerton Cove czekaj膮! Czy jest co艣, co 艂膮czy budowlany majstersztyk i r臋cznie wykute podziemia w po艂udniowej cz臋艣ci stolicy Szkocji? Do tego z tekstu dowiecie si臋, jak potwornym miejscem jeszcze w XIX bywa艂a stolica Szkocji…

Kaplica Rosslyn.

pierwotny zamys艂, jak mia艂a wygl膮da膰 kaplica Rosslyn

Obiekt powsta艂 w 1446 roku z inicjatywy Wilhelma St Clair’a. By艂 on trzecim ksi臋ciem Orkad贸w i ufundowa艂 kaplic臋 maj膮c w zamy艣le, 偶e b臋dzie ona zal膮偶kiem kolegiaty 艣w. Mateusza. Budowl臋 wznoszono przez 40 lat, a gdy spojrzycie na misternie wykute detale zrozumiecie, jak 偶mudn膮 musia艂a by膰 to praca. Prace nad kaplic膮 przerwa艂a 艣mier膰 fundatora i ostatecznie nigdy jej nie uko艅czono (miniaturka obok obrazuje pierwotny pomys艂 kompleksowej budowli). Co ciekawe- kaplica Rosslyn i pobliski zamek znajduj膮 si臋 w r臋kach rodu St Clair po dzi艣 dzie艅. Opiek臋 nad ni膮 sprawuje fundacja za艂o偶ona przez hrabiego Rosslyn.

Z francuskiej Normandii do Roslin w Szkocji.

wilhelm za艂o偶yciel p艂askorze藕ba kaplica Rosslyn
Wilhelm Za艂o偶yciel

Korzenie rodu St Clair si臋gaj膮 czas贸w Wiking贸w. To we francuskiej miejscowo艣ci St Clair sur Epte norma艅ski mo偶now艂adca Rollo (ten z Viking贸w 馃槈 ) podpisa艂 traktat pokojowy z kr贸lem Karolem i zosta艂 mianowany ksi臋ciem Normandii. Rycerze rodu St Clair towarzyszyli Wilhelmowi Zdobywcy w podboju Anglii, a po udanej kampanii na swoj膮 siedzib臋 wybrali Szkocj臋. Jako pierwszy osiedli艂 si臋 tam Wilhelm Pi臋kny St Clair. Uwa偶a si臋, 偶e by艂a to nagroda od szkockiego kr贸la Malcolma za pomoc i eskort臋 dla w臋gierskiej ksi臋偶niczki Ma艂gorzaty– przysz艂ej 偶ony Malcolma, kt贸ra przywioz艂a ze sob膮 fragment 艢wi臋tego Krzy偶a. Do dzi艣 mo偶emy w kaplicy ogl膮da膰 p艂askorze藕by przedstawiaj膮ce zar贸wno Wilhelma Pi臋knego, jak i ksi臋偶niczk臋 Ma艂gorzat臋 oraz samego fundatora budowli.

Templariusze…

cyrkiel maso艅ski p艂askorze藕ba ukryta w艣r贸d p艂askorze藕b na kaplicy Roslin
maso艅ski cyrkiel

Cz艂onkowie rodu byli czynnymi uczestnikami ruchu krucjatowego. Posiadali o偶ywione kontakty z portugalskimi nast臋pcami skasowanego zakonu Templariuszy. W XVI i XVII wieku byli zagorza艂ymi przeciwnikami protestantyzmu. Kaplica Rosslyn zap艂aci艂a za t臋 postaw臋 do艣膰 wysok膮 cen臋, jak膮 by艂o jej zdewastowanie w barbarzy艅ski spos贸b. W艂a艣nie zwi膮zki z Templariuszami s膮 najistotniejsz膮 cz臋艣ci膮 jej historii. Zar贸wno z zewn膮trz, jak i wewn膮trz zobaczymy liczne odniesienia do zwi膮zk贸w z zakonem, a tak偶e ciekawe symbole maj膮ce odniesienia do wolnomularstwa.

krzy偶 zakonu Templariuszy wyrze藕biony na zewn臋trznej powierchni kaplicy Rosslyn
krzy偶 zakonu Templariuszy wyrze藕biony na zewn臋trznej powierzchni kaplicy Rosslyn

Fascynuj膮ca symbolika w kaplicy Rosslyn.

plan kaplica Rosslyn
rozlokowanie na planie kaplicy Rosslyn detali, kt贸re koniecznie trzeba zobaczy膰
diabe艂 i kochankowie kaplica Rosslyn blog podr贸偶niczy album z podr贸偶y
diabe艂 i kochankowie- z艂y duch odwraca si臋 w gniewie od zakochanych, kt贸rzy wpatruj膮 si臋 w anio艂a trzymaj膮cego krzy偶
p艂askorze藕ba z Barankiem Bo偶ym kaplica Rosslyn
p艂askorze藕ba z Barankiem Bo偶ym

Po艣r贸d niezliczonej ilo艣ci p艂askorze藕b, kt贸re wydaj膮 si臋 by膰 wr臋cz koronkow膮 robot膮 sprawne oko odnajdzie m.in.: rze藕b臋 anio艂a z tabernakulum i barankiem– jest to jawne odniesienie do piecz臋ci Templariuszy. Znajdziemy te偶 rze藕b臋 dw贸ch rycerzy na jednym koniu– niew膮tpliwy symbol tego zakonu. B艂膮dz膮c wzrokiem po rze藕bieniach wewn膮trz kaplicy Rosslyn zauwa偶ymy r贸wnie偶 upad艂ego anio艂a zwi膮zanego lin膮, oraz p艂askorze藕by le艣nych duch贸w.

Lucyfer- upad艂y anio艂 sp臋tany lin膮 kaplica Rosslyn
Lucyfer- upad艂y anio艂 sp臋tany lin膮

Spostrzec mo偶na te偶 ca艂kiem sporo symboli cyrkli i w臋gielnic ukrytych w rze藕bionych motywach. Szczeg贸lnie przyjrzyjcie si臋 kolumnom Mistrza i Czeladnika, gdzie takich motyw贸w ukry艂o si臋 ca艂e mn贸stwo. Bardzo ciekawe s膮 p艂askorze藕by z motywami ro艣linnymi: li艣cie paproci, d臋bu, jarmu偶u, ale tak偶e aloesu, kukurydzy i tr贸jlistu.

Kolumny Czeladnika (lewa strona) i Mistrza (po prawej) to oddzielny temat z ma艂膮 legend膮 w tle. Podczas nieobecno艣ci Mistrza jego ucze艅 zainspirowany snem wyrze藕bi艂 prawdziwe arcydzie艂o. Niestety, op臋tany zazdro艣ci膮 mistrz zamordowa艂 po powrocie ch艂opca, uderzaj膮c go drewnianym m艂otkiem w g艂ow臋. Zazdro艣nik sam wkr贸tce do艂膮czy艂 do swojej ofiary w za艣wiaty, poniewa偶 po os膮dzeniu wydano na niego wyrok 艣mierci przez powieszenie. Bardzo ciekawy jest motyw smok贸w oplataj膮cy podstaw臋 kolumny Czeladnika. Jest to jawne odniesienie do mitologii skandynawskiej, w kt贸rej osiem smok贸w tworzy艂o korzenie jesionu o nazwie Yggdrasil 艂膮cz膮cego swoj膮 form膮 niebo, ziemi臋 i piek艂o. Fascynuj膮ce…

Czy to Kolumb odkry艂 Ameryk臋..?

p艂askorze藕ba obrazuj膮ca kolby kukurydzy kaplica Rosslyn
p艂askorze藕ba obrazuj膮ca kolby kukurydzy rogowatej wyst臋puj膮cej w Ameryce P贸艂nocnej

Sk膮d takie pytanie w 艣rodku tekstu o kaplicy Rosslyn po艂o偶onej w Szkocji? Rodzi si臋 ono dlatego 偶e kukurydza, aloes i tr贸jlist nie by艂y (oficjalnie) znane na kontynencie europejskim zanim Kolumb dotar艂 w 1492 roku do Ameryki. Kaplica Rosslyn zosta艂a wzniesiona 50 lat przed jego historyczn膮 ekspedycj膮. Jak zatem wyt艂umaczy膰 fakt, 偶e p艂askorze藕by obrazuj膮ce te gatunki znalaz艂y si臋 wewn膮trz budowli?

aloes w kaplicy Rosslyn
aloes w kaplicy Rosslyn
p艂askorze藕ba z tr贸jlistem kaplica Rosslyn albuz z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
p艂askorze藕ba z tr贸jlistem- egzotyczn膮 ro艣lin膮 wyst臋puj膮c膮 w Ameryce P贸艂nocnej i Azji

Istnieje kilka teorii, ale chyba najsensowniej udokumentowan膮 jest ta m贸wi膮ca o dop艂yni臋ciu do brzeg贸w Ameryki w 1389 roku grupy rycerzy zakonu. Mieli oni sp臋dzi膰 zim臋 w艣r贸d plemienia Micmac 偶yj膮cego w miejscu, gdzie dzi艣 mie艣ci si臋 Westford. Opowie艣ci zachowane przez przedstawicieli natywnej ludno艣ci ameryka艅skiej potwierdzaj膮, 偶e odwiedziny takie mia艂y miejsce. Jednym z uczestnik贸w tej wyprawy mia艂 by膰 dziadek fundatora kaplicy- Henryk St Clair. Rycerze mieli posiada膰 wiedz臋 o nieznanym l膮dzie po艂o偶onym daleko na zachodzie od spadkobierc贸w Templariuszy, z kt贸rymi- jak ju偶 wspominali艣my- utrzymywali mocne relacje. Jednak kasacja zakonu wymusi艂a ukrywanie tych stosunk贸w, st膮d 艣lad贸w owej niesamowitej wyprawy do Ameryki nie ma zbyt wiele w historiografii.

Chrze艣cija艅stwo, poganizm i popkultura- kaplica Rosslyn ma to wszystko.

siedem uczynk贸w mi艂osierdzia p艂askorze藕ba w kaplicy rosslyn szkocja
p艂askorze藕ba przedstawiaj膮ca siedem uczynk贸w mi艂osierdzia; do prospektu wkrad艂 sie ma艂y b艂膮d, poniewa偶 chciwo艣膰 zdecydowanie uczynkiem mi艂osierdzia nie jest; mo偶na rzecz jasna w innym miejscu znale藕膰 inn膮 p艂askorze藕b臋, kt贸ra obrazuje siedem grzech贸w g艂贸wnych
wizerunek Zielonego Cz艂owieka kaplica Rosslyn album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
Zielony Cz艂owiek

Opr贸cz wielu scen i postaci czysto chrze艣cija艅skich kaplica Rosslyn zawiera te偶 symbole poga艅skich le艣nych duch贸w- tzw. zielonych ludzi. Pojawiaj膮 si臋 one na jej 艣cianach a偶 110 razy. W mitologii przedchrze艣cija艅skiej pe艂ni艂y one rol臋 symbolu odradzania si臋 偶ycia i zmartwychwstania. Te na 艣cianach p贸艂nocnych s膮 do艣膰 odpychaj膮ce. Na ich kamiennych wizerunkach zastyg艂 grymas wyra偶aj膮cy umieranie. Twarze le艣nych duch贸w na po艂udniowych 艣cianach dla przeciwwagi s膮 radosne i 偶ywio艂owe.

le艣ny duch kaplica rosslyn
le艣ny duch

Najstarsz膮 cz臋艣ci膮 kaplicy jest krypta. To tam zachowa艂y si臋 tajemnicze szkice rze藕biarskie sprzed 550 lat oraz wykute na powierzchni 艣ciany zarysy, kt贸rych znaczenia badacze nie potrafi膮 do dzi艣 wyja艣ni膰. Mo偶e to mapa podziemi, maj膮cych po艂膮czy膰 kaplic臋 z Gilmerton Cove i zamkiem Craigmillar?? P贸ki co, tre艣膰 ukryta w szkicach jest kompletnie niezrozumia艂a. To tylko dodaje miejscu klimatu. W tej w艂a艣nie krypcie Dan Brown ulokowa艂 wej艣cie do miejsca ukrycia Graala, ale to jedynie filmowy wymys艂. W rzeczywisto艣ci nie ma tam dodatkowego pomieszczenia. Nie zmienia to faktu, 偶e autor bardzo ciekawie bawi艂 si臋 fikcj膮 艂膮cz膮c j膮 z rzeczywisto艣ci膮 i przysparzaj膮c kaplicy s艂awy i rzeszy odwiedzaj膮cych.

kaplica Rosslyn szkice w krypcie album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
szkice na 艣cianie krypty w kaplicy Rosslyn sprzed 550 lat nadal s膮 zagadk膮…

Naprawd臋 warto zobaczy膰 to miejsce!

kaplica Rosslyn od strony g艂贸wnego wej艣cia album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
kaplica Rosslyn od strony g艂贸wnego wej艣cia

Nie tylko wewn膮trz, ale i na zewn膮trz! Nie jest prawd膮, 偶e przypomina ona swoj膮 bry艂膮 艢wi膮tyni臋 Jerozolimsk膮. Takie inspiracje s膮 ca艂kowicie niewidoczne w jej kszta艂cie i s膮 wytworem czyjej艣 fantazji. W 艣rodku kaplicy Rosslyn obowi膮zuje kategoryczny zakaz fotografowania! Po prostu trzeba si臋 tam uda膰 i zobaczy膰 to wszystko na w艂asne oczy. Poza tym w jej najbli偶szym s膮siedztwie znajduje si臋 cmentarz i troch臋 historycznych budynk贸w, a nieco dalej ruiny zamku St Clair w dalszym ci膮gu cz臋艣ciowo zamieszka艂e. Nie b臋dzie to z pewno艣ci膮 nudna wycieczka.

klimatyczne otoczenie zamku w Roslin
klimatyczne otoczenie zamku w Roslin
cmentarz w Roslin artyku艂 o kaplicy w Rosslyn na blogu podr贸偶niczym album z podr贸偶y
cmentarz w Roslin

Jak dosta膰 si臋 do kaplicy Rosslyn?

鉃 do kaplicy mo偶na dojecha膰 z centrum Edynburga komunikacj膮 miejsk膮 Lothian Buses; tras臋 obs艂uguje linia 37

鉃 bilet wst臋pu do obiektu w 2018 r. kosztowa艂 9拢/os.

鉃 mo偶na r贸wnie偶 przej艣膰 do miejscowo艣ci Roslin z edynburskiej dzielnicy Gilmerton na piechot臋; szlak wiedzie star膮 tras膮 kolejow膮 ca艂kowicie dostosowan膮 obecnie pod ruch pieszych i rowerzyst贸w- szlak ten jest 艣wietnym pomys艂em, je艣li macie zamiar zwiedzi膰 Gilmerton Cove, o kt贸rym piszemy w dalszej cz臋艣ci tekstu,

mapka gilmerton kaplica rosslyn trasa
podgl膮d na wygodn膮 tras臋 z Gilmertonu do Roslin- to naprawd臋 blisko i warto po艂膮czy膰 oba miejsca w jedn膮, bardzo ciekaw膮 wycieczk臋

Przed wej艣ciem do kaplicy warto zabra膰 z sob膮 z recepcji prospekty (dost臋pne tak偶e w j臋zyku polskim), kt贸re b臋d膮 艣wietnym przewodnikiem w odnajdywaniu ukrytych symboli.

kaplica Rosslyn i widoczne baptysterium pochodz膮ce z czas贸w kr贸lowej Wiktorii album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
na fotografii widoczna jest najm艂odsza cz臋艣膰 kaplicy Rosslyn – baptysterium pochodz膮ce z czas贸w kr贸lowej Wiktorii

______________________________________________________________________________

Gilmerton Cove- sekret wykuty 3 m pod ziemi膮.

gilmerton cove 艣ciany 偶艂obione d艂utem
podziemia Gilmerton Cove zosta艂y wykute r臋cznie (d艂utem), ale nikt do tej pory nie by艂 w stanie ustali膰 jak dawno temu powsta艂y

Kolejnym miejscem, w kt贸rym historia przeplata si臋 z tajemnic膮 jest Gilmerton Cove. Eksploatowana jako jeden z element贸w tzw. „podziemnego miasta”, lecz zar贸wno z racji po艂o偶enia z dala od Starego Miasta jak i prawdopodobnego przeznaczenia, jest to miejsce zupe艂nie odr臋bne od atrakcji po艂o偶onych w centrum stolicy Szkocji.

Co tam zobaczymy w Gilmerton Cove?

Gilmerton Cove album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
kaski obowi膮zkowo!

Gilmerton sam z siebie jest dzielnic膮 totalnie nieciekaw膮. Klasyk: skrzy偶owanie, kilka take-away’贸w, par臋 klub贸w dla miejscowych, ma艂o zach臋caj膮cy pub… Najlepsze znajduje si臋 3 metry pod powierzchni膮 ziemi i jest to zesp贸艂 jaski艅 i piwnic wykuty r臋cznie (przy pomocy d艂uta) w skale piaskowcowej. Ca艂o艣膰 mie艣ci si臋 w okolicy g艂贸wnego dla dzielnicy skrzy偶owania. Gilmerton Cove zosta艂o otwarte dla turyst贸w zupe艂nie niedawno, bo w 2002 roku. Archeologowie i badacze zlokalizowali ok. 13-sto metrowy g艂贸wny korytarz wzd艂u偶 kt贸rego mie艣ci si臋 6 skalnych komnat (jak dot膮d odkryto ok. 100m虏 podziemnego terenu). Zdaje si臋, 偶e to nie wszystko: kilka podziemnych wyj艣膰 z Gilmerton Cove jest zasypanych gruzem, a dalsz膮 eksploracj臋 uniemo偶liwia obawa przed zapadni臋ciem terenu, na kt贸rym znajduje si臋 ruchliwa, lokalna ulica. S膮 tacy, kt贸rzy uwa偶aj膮 偶e jedno z wyj艣膰 mo偶e otwiera膰 tajemne przej艣cie do zamku Craigmillar, a drugie wiedzie tam, gdzie mie艣ci si臋 kaplica Rosslyn.

Kto i w jakim celu si臋 tak natrudzi艂?

korytarz podziemi Gilmerton Cove
korytarz podziemi Gilmerton Cove

Podziemia w Gilmerton to pozosta艂o艣ci XVIII-wiecznej ku藕ni kowala Georga Paterson’a ale pewnym jest, 偶e to nie on wyku艂 skalne komnaty i korytarz, a raczej zlokalizowa艂 je i pr贸bowa艂 wykorzysta膰 na sw贸j warsztat. Jest tam nawet co艣 na wz贸r kowalskiego pieca, lecz badacze nie odkryli 艣lad贸w sadzy, a i sam piaskowiec nie bardzo si臋 nadawa艂 na piec i kowad艂o dla tego typu, ognistego rzemios艂a. W 1769 roku Thomas Pennant pisa艂 o podziemnych tunelach na po艂udnie od Edynburga. S膮 jednak pewne dowody w postaci symboli, run i rze藕b w Gilmerton Cove, kt贸re wskazuj膮 na jeszcze odleglejsze czasy jego powstania. Wskazuj膮 te偶 na to, 偶e podziemia te mog艂y by膰 wykorzystywane przez Kowenant贸w. Datowanie tego miejsca jest wielk膮 tajemnic膮 i archeologowie nie bardzo s膮 w stanie odpowiedzie膰 na pytanie: kto i po co wyku艂 to miejsce w skale.

Szkoccy kowenanci.

czasza na o艂tarzu gilmerton cove podziemia
o艂tarz w skalnej komnacie w Gilmerton Cove z perfekcyjnie wyrze藕biona czasz膮, kt贸ra prawdopodobnie mia艂a rytualne przeznaczenie, cho膰 nie brakuje takich kt贸rzy twierdz膮, 偶e s艂u偶y艂a do bardziej prozaicznych cel贸w np. spo偶ywania nielegalnie uwarzonej whisky…

Jak dot膮d ustalono by艂 czas, 偶e mie艣ci艂 si臋 tam ukryty pub, w kt贸rym spo偶ywano whisky i oddawano si臋 r贸偶nym nieobyczajnym zachowaniom. Historia Edynburga z wieku XVII wskazuje z kolei na to, 偶e miejsce to mog艂o s艂u偶y膰 jako podziemny ko艣ci贸艂 Kowenant贸w. Kowenanci (ang. Covenanters) byli do艣膰 radykalnym ruchem protestanckim, wyznawali prezbiterianizm, powszechny w Szkocji po艂udniowej. W pocz膮tkowej fazie swojej dzia艂alno艣ci poparli parlament angielski w walce z kr贸lem i przyczynili si臋 do zwyci臋stwa tego ugrupowania. Potem, po restytucji monarchii popadli w nie艂ask臋 i zacz臋li by膰 zwalczani w brutalny spos贸b. Spowodowa艂o to ich zej艣cie „do podziemia” i to jak najbardziej w dos艂ownym tego s艂owa znaczeniu. Zacz臋li spotyka膰 si臋 na swoje nabo偶e艅stwa w kryptach, lochach i r贸偶nego rodzaju piwnicach. Ich 艣lady znaleziono tak偶e w Gilmerton Cove, jednak i nie oni wykuli korytarz i pokoje. Liczne dowody archeologiczne, zw艂aszcza tajemnicze rysunki na tzw. „o艂tarzu” wskazuj膮 na znacznie wcze艣niejsze jego u偶ytkowanie.

Zagadka, kt贸ra czeka na rozwi膮zanie.

Symbole wykute w Gilmerton Cove s膮 jak woda na m艂yn dla poszukiwaczy nierozwik艂anych tajemnic. O艂tarzem jest nazywany najwi臋kszy zachowany kamienny st贸艂. Niegdy艣 jego p艂aska, r贸wna powierzchnia z pewno艣ci膮 s艂u偶y艂a za przemytnikom i mi艂o艣nikom hazardu oraz konsumpcji nielegalnego alkoholu. Jednak jest to o艂tarz, poniewa偶 mie艣ci si臋 u jego ko艅ca czasza, w kt贸rej by膰 mo偶e gromadzono krew ofiarn膮.

runy i symbole maso艅skie na o艂tarzu w podziemiach gilmerton cove artyku艂 na blogu podr贸偶niczym album z podr贸偶y
po艣r贸d run na o艂tarzu w Gilmerton Cove mo偶na bez trudu zauwa偶y膰 symbole maso艅skie: cyrkiel i w臋gielnic臋 oraz charakterystyczny trzykropek tzw. piramid臋 maso艅sk膮

O艂tarz pokrywaj膮 liczne runy i symbole. Zidentyfikowano lisa, symbole maso艅skie i odniesienia do praktyk magicznych. Archeologowie sugeruj膮 takie wykorzystanie podziemi w 艣redniowieczu oraz zapewne w XVI wieku. Natomiast o jeszcze wcze艣niejszym wykorzystaniu owych podziemi maj膮 艣wiadczy膰 studnie oraz miejsca o charakterze pomieszcze艅 mieszkalnych. Kilku badaczy wspomina o druidach. Jednak o tych bardzo dawnych lokatorach nie wiadomo praktycznie nic. Kto i dlaczego je stworzy艂? Jak zmienia艂o si臋 ich przeznaczenie na przestrzeni wiek贸w? Na to pytanie by膰 mo偶e wkr贸tce uda si臋 znale藕膰 odpowied藕.

p艂askorze藕na lisa w gilmerton cove tu偶 obok czaszy na o艂tarzu blog podr贸偶niczy album z podr贸偶y
p艂askorze藕ba przedstawiaj膮ca lisa ulokowana na o艂tarzu tu偶 przy czaszy

Jak dojecha膰 do Gilmerton Cove?

  • do Gilmerton Cove mo偶na dojecha膰 z centrum Edynburga autobusami miejskimi Lothian Buses; tras臋 obs艂uguj膮 autobusy nr: 3, 7 i 29,
  • ich strona internetowa na chwil臋 obecn膮 nie dzia艂a zbyt dobrze, wi臋c zostawiamy adres i telefon kontaktowy:
    16 Drum St, Edinburgh EH17 8QH
    +44 7914 829177
  • warto zarezerwowa膰 wizyt臋 wcze艣niej, poniewa偶 wchodzimy jedynie z przewodnikiem, a ilo艣膰 miejsc z oczywistych wzgl臋d贸w mo偶e by膰 ograniczana; tour trwa ok. godziny, po czym dostajemy kwadrans na samodzielne zwiedzanie i mo偶liwo艣膰 fotografowania bez lampy b艂yskowej,
  • koszt biletu dla osoby doros艂ej to 7.5拢

______________________________________________________________________________

Tajemnicze, podziemne miasto w centrum Edynburga.

jesienny pejza偶 z Edynburgiem w tle
jesienny pejza偶 z Edynburgiem w tle

Znacznie lepiej poznane jest podziemne miasto w centrum stolicy Szkocji. Tam co prawda nikt nie ku艂 w skale, a po艂o偶ona w g艂臋bi ziemi powierzchnia ma do艣膰 przygn臋biaj膮ce pochodzenie i histori臋. Edynburg jako miasto zacz膮艂 si臋 rozwija膰 wok贸艂 zamku, umiejscowionego na stromej skale wulkanicznej. Pod koniec XVI wieku miejsca w murach wok贸艂 zamku zacz臋艂o brakowa膰. Wznoszono wysokie, wielopi臋trowe kamienice- niekt贸re by艂y kolosami nawet z 14-stoma pi臋trami! Najni偶ej 偶yli, cho膰 lepiej powiedzie膰: wegetowali ludzie najbiedniejsi i z marginesu spo艂ecznego.

Szkoci pacyfikuj膮 d偶um臋.

plaga d偶umy w edynburgu album z podr贸偶y blog podr贸偶niczy
Edynburg podczas plagi d偶umy; (藕r.: internet)

Biedacy mieszkaj膮cy najni偶ej nie mieli lekko. Edynburg stawa艂 si臋 coraz bardziej ludny, pi臋ter przybywa艂o, a na ich g艂owy zacz臋艂o spada膰 coraz wi臋cej 艣cieku i odpad贸w sanitarnych. Za toalety s艂u偶y艂y kub艂y, kt贸re opr贸偶niano z okien wprost na ulic臋. Brak higieny, og贸lne zaniedbanie by艂y przyczyn膮 wybuchu epidemii d偶umy w 1644 roku. 艢miertelno艣膰 wynios艂a 75%! Prawdziwe, katastrofalne 偶niwo z kt贸rym postanowiono si臋 rozprawi膰. Za tragiczn膮 w skutkach chorob臋 obwiniano m.in.: czarownice i s膮dzono, 偶e zamieszkuj膮 one w najni偶ej po艂o偶onych slumsach. Przestano pomaga膰 tym ludziom, zaniechano nawet odbioru zw艂ok a co gorsze, zamurowano pozosta艂ych przy 偶yciu, by ju偶 na zawsze pozostali w podziemiach i nie grozili katastrofaln膮 w skutkach chorob膮.

Mosty, pod kt贸rymi nie p艂ynie woda.

krypty pod mostem South Bridge (ilustrajca ze strony historic.uk)
krypty pod mostem South Bridge (ilustrajca ze strony historic.uk)

Wraz z rozwojem miasta sporo starych ulic i wiele pi臋ter starych kamienic zasypano. Stromy teren wok贸艂 zamku zacz膮艂 si臋 wyp艂aszcza膰, a 偶eby sta艂o si臋 to jeszcze szybciej wybudowano mosty biegn膮ce od wzg贸rza w d贸艂 terenu. Najs艂ynniejszym jest chyba South Bridge. Sk艂ada si臋 on z 19 filar贸w, ale dzisiaj tylko jeden z nich pozostaje odkryty. Pozosta艂e- jak si臋 ju偶 zapewne domy艣lacie- zosta艂y w kr贸tkim czasie szczelnie os艂oni臋te kamienicami i sklepami. Poziom 偶ycia by艂 w Edynburgu w XVII-XVIII wieku przera偶aj膮cy. Miejsca nadal by艂o brak, zw艂aszcza dla plebsu, wi臋c szybko zasiedlili oni krypty powsta艂e pod filarami mostu South Bridge. Miejsce zrobili im nielegalni producenci whisky, a sta艂o si臋 to dlatego 偶e ze sklepienia zacz臋艂a przecieka膰 woda.

Burke i Hare- seryjni zab贸jcy

XIX wiek to mroczna historia Burke’a i Hare’a. Byli to porywacze cia艂 i mordercy, a swoje „towary” sprzedawali na pobliski Uniwersytet Medyczny. W kryptach ofiar, kt贸rych i tak nikt by nie szuka艂 nie brakowa艂o. Podziemia zamkni臋to w 1835 roku, ale cz臋艣ciowo by艂y jeszcze wykorzystywane do 1875 roku, potem ostatecznie je zasypano.

Najlepsze podziemne miejsca w Edynburgu:

  • Mary Kings Close,
  • krypty przy Blaire Street
mary kings close podziemne miasto w edynburgu artyku艂 na blogu podr贸偶niczym album z podr贸偶y
Mary Kings Close to prawdziwe podziemne miasto z ulicami, mieszkaniami; dzi艣 mo偶na je podziwia膰 takim, jakie by艂o przed setkami lat

Warto si臋 zapozna膰 z histori膮 podziemi na wzg贸rzu zamkowym. Half Moon Battery i ruiny Wie偶y Davida r贸wnie偶 maj膮 fascynuj膮ca histori臋. Ma艂o kto wie- bo obiekt jest niedost臋pny dla zwiedzaj膮cych- ale pod dworcem kolejowym Waverley w Edynburgu znajduj膮 si臋 kolejne podziemia, kt贸re w przesz艂o艣ci by艂y tunelem kolejowym, potem schronem dla mieszka艅c贸w podczas II Wojny 艢wiatowej, a nast臋pnie…. pieczarkarni膮. Obecnie s膮 zamkni臋te, jednak jak widzicie Edynburg ma wiele miejsc, gdzie mo偶na poczu膰 dreszcz emocji i takiego w艂a艣nie Wam polecamy. Jak zobaczycie pewne miejsca na w艂asne oczy i por贸wnacie je z tym, co obecnie podziwia膰 mo偶na na powierzchni, wprost nie b臋dziecie mogli uwierzy膰, 偶e jeszcze w XIX wieku by艂o to jedno z najgorszych miejsc do 偶ycia.

Enjoy!

Hej! A mo偶e sprawdzisz, co ciekawego piszemy jeszcze o Edynburgu w innym artykule?

https://albumzpodrozy.pl/edynburg-co-zobaczyc/

______________________________________________________________________________

*zdj臋cia prezentuj膮ce p艂askorze藕by znajduj膮ce si臋 we wn臋trzu kaplicy Rosslyn, rozlokowanie ich na jej planie oraz rycin臋 z pierwotnym zamys艂em budowlanym zosta艂y przeze mnie zaczerpni臋te z prospektu dost臋pnego na recepcji kaplicy Rosslyn „Przewodnik po Kaplicy Rosslyn” (koszt 3拢).

%d bloggers like this: