raszka serbia novi pazar
Serbia

Raszka- prawos艂awie w Novim Pazarze.

Mityczna Raszka to teren obejmuj膮cy swym zasi臋giem doliny Ibaru, Uvca, a cz臋艣ciowo te偶 Limu, Driny i Tary, ze swym obecnym sercem bij膮cym gdzie艣 pomi臋dzy Kraljewem, a Novim Pazarem. Podczas pobytu w tym ostatnim, co chwil臋 natrafiali艣my na napisy krzycz膮ce z mur贸w: „Sand啪ak”, „Ra拧ka!” . St膮d te偶 wzi臋艂a si臋 inspiracja, 偶eby opowie艣膰 o Novim Pazarze podzieli膰 na dwie cz臋艣ci. O islamskim Sand偶aku napisali艣my w poprzednim wpisie . Dzi艣 serwujemy Wam opowie艣膰 o Raszce. To w艂a艣nie na tych ziemiach powsta艂o pierwsze pa艅stwo serbskie, kraj wyznawc贸w prawos艂awia i owoc wysi艂k贸w Stefana Nemanji– 偶upana i dawnego wasala bizanty艅skiego.

Raszka- jak to si臋 zacz臋艂o?

Sta艂o si臋 to w XII-tym wieku, chocia偶 historia Serb贸w na tych ziemiach jest znacznie d艂u偶sza. To wtedy zacz臋艂y si臋 kszta艂towa膰 zal膮偶ki pa艅stwowo艣ci serbskiej. Jako praojczyzn臋 plemion serbskich wymienia si臋 ziemie dzisiejszej Wielkopolski, Dolnego 艢l膮ska, cz臋艣ciowo Opolszczyzny i Po艂abia. Tam w艂a艣nie archeolodzy lokalizuj膮 ziemie tzw. „Bia艂ej Serbii”- ojczyzny grupy plemion s艂owia艅skich znanych p贸藕niej jako Serbowie. Podczas pobytu w tym kraju z pewno艣ci膮 nie raz zostaniecie mianowani „bra膰mi”- jak wida膰 jest jaki艣 sens w tym okre艣leniu. Z wymienionych wy偶ej teren贸w rozpocz臋艂a si臋 wielka w臋dr贸wka Protoserb贸w na po艂udnie. Kres tego przemieszczenia ludno艣ci datuje si臋 na lata 20-te w VII wieku. Jako bezpo艣redni膮 si艂臋 sprawcz膮 tej w臋dr贸wki mo偶na uzna膰 migracj臋 Polan, kt贸ra przyczyni艂a si臋 do podzia艂u Bia艂ej Serbii na grup臋 plemion migruj膮c膮 na zach贸d (Po艂abie) oraz na po艂udnie- na ziemie Bizancjum. Cesarz Herakliusz pozwoli艂 przybyszom osiedli膰 si臋 na ziemiach tzw. Zagorja, obejmuj膮cych krainy znane p贸藕niej, jako Raszka i Bo艣nia.

okolice Novego pazaru
Raszka w ca艂ej, swej pi臋knej okaza艂o艣ci!

Kolejne dzieje tego regionu s膮 nam niestety ma艂o znane… Kronikarze bizanty艅scy byli wprawdzie znacznie bardziej skrupulatni, ni偶 ich zachodni odpowiednicy i mieli znacznie mniejsz膮 zdolno艣膰 fantazjowania, ale ziemie zamieszka艂e przez Serb贸w nie by艂y dla nich jako艣 specjalnie wa偶ne. Dlatego te偶 opis贸w z tamtych czas贸w zachowa艂o si臋 niewiele. Wiadomo g艂贸wnie o walkach ksi臋cia serbskiego Czes艂awa z W臋grami w X wieku i sporze bu艂garsko-bizanty艅skim dotycz膮cym tych ziem. Do ko艅ca XI wieku za znacznie wa偶niejsz膮 dla historii S艂owian na Ba艂kanach uwa偶ano Dalmacj臋 i Zet臋. Mia艂o si臋 to zmieni膰 wraz z uzyskaniem namiestnictwa nad Raszk膮 przez Stefana Nemanj臋.

Serbia pojawia si臋 na mapie.

Stefan Nemanja Raszka
„Wielki 呕upan Stefan Nemanja”- 藕r. internet.

Z tym wielkim wydarzeniem zwi膮zany jest szczeg贸lnie jeden cz艂owiek i cz艂onkowie jego rodu. Stefan Nemanja urodzi艂 sie w 1113 roku, a w 1170 zosta艂 mianowany przez Bizanty艅czyk贸w 偶upanem, czyli ksi臋ciem w Raszce. Pocz膮tki jego dzia艂a艅 zmierzaj膮cych do uzyskania niezale偶no艣ci od Bizancjum nie by艂y fortunne. Nieudany sojusz z Wenecj膮, kl臋ska i zdrada ze strony potencjalnych sojusznik贸w niemieckich sprawi艂y, 偶e po 2 latach walk pojawi艂 si臋 jako wi臋zie艅 na konstantynopolskim dworze. Cesarz Manuel I Komnen, zdecydowa艂 si臋 co prawda przywr贸ci膰 Stefana na tron Raszki, jednak ju偶 jako w pe艂ni kontrolowanego wasala. Nie tylko Nemanji si臋 wtedy nie wiod艂o. Dla Bizancjum  r贸wnie偶 nie by艂y to pomy艣lne czasy. Najpierw dotkn臋艂a je kl臋ska armii cesarstwa zafundowana przez  Turk贸w Seld偶uckich w w膮wozach frygijskich pod Myriokefalonem. Potem nast膮pi艂a 艣mier膰 cesarza Manuela i dalsze os艂abienie pot臋gi tego pa艅stwa r贸wnie偶 w Europie. Wykorzysta艂 to Nemanja i w 1183 razem z kr贸lem Bel膮 III W臋gierskim zaatakowa艂 Bizancjum i wywalczy艂 dla siebie pe艂n膮 niezale偶no艣膰. Serbia pojawi艂a si臋 na mapach Europy i od razu wkroczy艂a z impetem w okres swojego najwi臋kszego rozwoju. Zar贸wno Nemanja, jak i jego syn- p贸藕niejszy kr贸l Stefan I Koronowany– oraz wnuk- Stefan Urosz– przyczynili si臋 do fundacji licznych cerkwi, klasztor贸w i miast.

stefan Njemanic
Stefan Nemanji膰, czyli Stefan I Koronowany

Zapisali si臋 jako mecenasi sztuki i kultury. To w okresie ich rz膮d贸w rozkwit艂a dolina Ibaru, zwana w Serbii Dolin膮 Kr贸l贸w. Pod patronatem w艂adc贸w wybudowano s艂ynne klasztory m.in.: ten w 沤i膷y, Sopo膰anach czy Gradacu. Wznoszono liczne zamki, jak chocia偶by Magli膰 czy Stari Ras. To wtedy powsta艂o arcydzie艂o sztuki serbskiej- monastyr w Studenicy. Wszystkie te budowle s膮 dla Serb贸w swoist膮 艣wi臋to艣ci膮. To w艂a艣nie tam rodzi艂a si臋 ich pa艅stwowo艣膰 i to偶samo艣膰 narodowa. Obiekty te ocala艂y do dzi艣 mi臋dzy innymi dzi臋ki mnichom. Wspomniane w otwieraj膮cym akapicie Kosovo i jego serbskie dzieje, to nieco p贸藕niejsza historia. Serbskie by艂o od samego pocz膮tku pa艅stwowo艣ci, a nawet wcze艣niej- od X wieku. W faz臋 rozwoju wkroczy艂o dopiero w po艂owie XIII wieku, gdy Raszka ju偶 rozkwit艂a z ca艂膮 swoj膮 moc膮. Niestety, przez sp贸藕nienie z艂apane jeszcze w Podgoricy, nie dane by艂o zobaczy膰 nam tego wszystkiego. By膰 mo偶e uda si臋 to kolejnym razem? Chcemy jednak zaprosi膰 Was do dw贸ch niezwykle wa偶nych zabytk贸w Raszki po艂o偶onych w najbli偶szym s膮siedztwie Novego Pazaru. Poznajcie prawos艂awne oblicze tego miasta. Jak si臋 okazuje, nie zawsze tak mocne by艂y tam wp艂ywy tureckie.

Raszka i najwa偶niejsze zabytki prawos艂awne w Novim Pazarze:

Cerkiew Piotrowa (Petrova Crkva):

cerkiwe piotrowa raszka serbia
Cerkiew Piotrowa

To prawdopodobnie najstarszy budynek sakralny w Serbii. Pochodzi jeszcze sprzed czas贸w Stefana Nemanji, a konkretnie z X wieku. Wybudowana zosta艂a na fundamentach jeszcze starszego obiektu, pochodz膮cego z VI wieku. O jej wyj膮tkowej randze 艣wiadczy te偶 fakt, 偶e bry艂a budowli nie zosta艂a od czas贸w uko艅czenia budowy poddana 偶adnym modyfikacjom. Wygl膮da tak, jak wygl膮da艂a wieki temu. Obecnie cerkiew Piotrowa s艂u偶y, jako muzeum i mo偶na j膮 odwiedza膰 codziennie (wst臋p jest p艂atny, ale kwota jest niska).

cerkiew piotrowa drzwi wej艣ciowe
z cyklu interesuj膮ce detale: oto klucz i to nie byle jaki klucz! mierzy kilkadziesi膮t centymetr贸w i otwiera drzwi do Cerkwi Piotrowej (w u偶yciu replika robiona na zam贸wienie, orygina艂 zbyt cenny!)

Mie艣ci si臋 ona na niewielkim wzniesieniu, sk膮d roztaczaj膮 si臋 widoki na zabudowania Novego Pazaru. Otacza j膮 bardzo klimatyczny cmentarz z nagrobkami z XVIII-XIX wieku. Ci臋偶kie kamienne krzy偶e z wygrawerowanymi w cyrylicy napisami bardzo przykuwaj膮 wzrok.

cmentarz przy cerkwi piotrowej
cmentarz przy Cerkwi Piotrowej
cerkiwe piotrowa raszka serbia novi pazar
nagrobki z cmentarza przy Cerkwi Piotrowej
cerkiew piotrowa
oto prawdopodobnie najstarsza budowla prawos艂awna w Serbii- Cerkiew Piotrowa

Ca艂o艣膰 sk艂ania do zatrzymania si臋 na d艂u偶sz膮 chwil臋. Z szacunku dla tego, 偶e jest to cmentarz nie mieli艣my ochoty skaka膰 pomi臋dzy grobami, 偶eby poszuka膰 jak najbardziej fantastycznych kadr贸w. Pe艂na nazwa cerkwi to Cerkiew Aposto艂贸w Piotra i Paw艂a. Ma ona bardzo ciekaw膮 bry艂臋.

rotunda w cerkwi piotrowej raszka novi pazar serbia
warto si臋 przyjrze膰 wielowiekowej rotundzie, robi wra偶enie!
wn臋trze cerkwi piotrowej raszka novi pazar serbia
wn臋trze Cerkwi Piotrowej

Rotund臋 postawion膮 na najwcze艣niejszych fundamentach wpisano w kwadrat. B臋d膮c we wn臋trzu mo偶emy zobaczy膰 fragmenty owych fundament贸w oraz os艂oni臋te baptysterium. To zapewne w nim ochrzczono Stefana Nemanj臋. Potem w tej w艂a艣nie cerkwi w艂adca wzi膮艂 艣lub,  ochrzci艂 swych syn贸w- w tym p贸藕niejszego kr贸la Stefana oraz Rastka, kt贸ry na kartach historii zapisa艂 si臋 pod swoim zmienionym, zakonnym imieniem Sawa.

baptysterium cerkiew piotrowa raszka serbia
baptysterium- bardzo wa偶ne z reszt膮- to w nim ochrzczono ch艂opca i nadano mu imie Rastko, ch艂opiec ten sta艂 si臋 potem patronem Serbii i Serb贸w i zosta艂 艣wi臋tym
rastko nemanjic
Rastko Nemanji膰, p贸藕niejszy 艣wi臋ty i patron Serbii- 藕r.: internet

Pocz膮tkowo przewidywano dla niego rol臋 ksi臋cia. Jednak pod wp艂ywem mnich贸w uda艂 si臋 na g贸r臋 Athos, sk膮d powr贸ci艂 do Serbii, by obj膮膰 godno艣膰 archimandryty w klasztorze w Studenicy. Kanonizowa艂 swojego ojca, kt贸rego relikwie z reszt膮 z G贸ry Mnich贸w zabra艂 ze sob膮 (Nemanja zmar艂 na Athos jako mnich). Bardzo mocno walczy艂 o autokefalie dla ko艣cio艂a serbskiego, kt贸r膮 zapewni艂 ostatecznie w 1229 roku. Walczy艂 te偶 o prawos艂awny i probizanty艅ski charakter Serbii. To Sawa jest autorem zawo艂ania: Samo Sloga Srbina Spasava, co znaczy: Tylko Jedno艣膰 Zbawi Serb贸w.

herb serbii
Wielki Herb Serbii- 藕r.: internet

Wypowiedzia艂 te s艂owa staj膮c w kontrze proweneckim d膮偶eniom swojego brata 鈥 kr贸la Stefana I. Do dzi艣 w godle Serbii widnieje orze艂, na piersi kt贸rego umieszczono krzy偶 wraz z czterema krzesiwami u艂o偶onymi w litery „C” (w cyrylicy „s”).  Dewiza pa艅stwa wpisana w herb. Sawa po 艣mierci zosta艂 uznany 艣wi臋tym i zosta艂 patronem Serbii. Dzi艣 w cerkwi Piotrowej mo偶emy zobaczy膰 nie tylko pami臋tne baptysterium, ale tak偶e pami臋taj膮ce czasy Sawy freski, cho膰 zachowane ju偶 w bardzo s艂abym stanie. Jest te偶 ekspozycja wykopalisk i zdobie艅.

cerwiew piotrowa muzeum raszka serbia
eksponaty w cz臋艣ci muzealnej przy Cerkwi Piotrowej

Warto wspi膮膰 si臋 na wy偶szy poziom- cho膰 dla os贸b wysokich mo偶e to by膰 pewne wyzwanie- by stamt膮d zobaczy膰 wn臋trze 艣wi膮tyni oraz przyjrze膰 si臋 bli偶ej archaicznym zdobieniom sklepienia. Cerkiew swoim wn臋trzem mocno nawi膮zuje do stylu roma艅skiego- znanego na zachodzie Europy- ale w 偶adnym razie klasycznie roma艅ska nie jest. Dysponuje te偶 艣wietn膮 akustyk膮, wi臋c doskonale s艂ycha膰 nawet szepty stoj膮c w znacznym oddaleniu od m贸wi膮cego. Podczas wizyty w Novim Pazarze jest to punkt obowi膮zkowy, polecamy!

cerkiew piotrowa novi pazar raszka serbia
jedna z ikon w Cerkwi Piotrowej

S艂upy 艣w. Jerzego (膼ur膽evi stupovi):

durdevi stupovi raszka serbia
膼ur膽evi stupovi jest obecnie pod patronatem UNESCO i czujnym okiem kamer…

Kolejnym miejscem wartym odwiedzin w okolicach Novego Pazaru jest monastyr 膼ur膽evi Stupovi, czyli w t艂umaczeniu na j臋zyk polski: S艂upy 艣w. Jerzego. Zlokalizowany jest oko艂o 4 km od centrum Novego Pazaru. Cerkiew ta jest jednym z najwa偶niejszych zabytk贸w w Dolinie Ibaru i Starej Raszki. Powsta艂a w 1170 roku, jako wyraz wdzi臋czno艣ci ze strony Stefana Nemanji dla 艣w. Jerzego, kt贸ry- jak twierdzi艂 w艂adca- pom贸g艂 mu w uzyskaniu 偶upa艅stwa. Trzyna艣cie lat p贸藕niej do艂o偶ono do tego wdzi臋czno艣膰 za niezale偶no艣膰 i w taki spos贸b monastyr ten sta艂 si臋 najwa偶niejszym obiektem nowego pa艅stwa. Wkr贸tce jednak utraci艂 swoje znaczenie na rzecz Studenicy, jednak zd膮偶y艂 jeszcze by膰 艣wiadkiem kilku istotnych dla m艂odej Serbii wydarze艅. By膰 mo偶e zastanawiacie si臋, sk膮d s艂upy w nazwie? C贸偶, wystarczy spojrze膰 na jego bry艂臋:

durdevi stupovi raszka serbia
bry艂a cerkwi widziana z podw贸rza klasztornego

Nazwa pochodzi od dw贸ch wie偶 – dzwonnic. Niestety, zosta艂y one uszkodzone po porzuceniu klasztoru w XVII wieku. Dzi艣 pieczo艂owicie przywraca si臋 obiekt do dawnej 艣wietno艣ci. Wie偶e nadaj膮 cerkwi charakterystyczny, roma艅ski wygl膮d, kt贸rego nie zauwa偶ymy w zbyt wielu zabytkach  prawos艂awnych na terenie Serbii. Wewn膮trz mo偶na podziwia膰 freski, cho膰 s膮 znacznie  zniszczone.

durdevi stupovi raszka serbia
wn臋trze cerkwi 膼ur膽evi Stupovi

Bardzo charakterystyczne s膮 wymazane twarze. Je艣li czytali艣cie nasz wcze艣niejszy wpis o Kapadocji to wiecie, 偶e za takie praktyki odpowiedzialni s膮 Turcy, usuwaj膮cy wizerunki twarzy jako niezgodne z Koranem. Polecamy wej艣膰 nie tylko do g艂贸wnej cerkwi, ale r贸wnie偶 odnale藕膰 w kompleksie nieco mniejsz膮 cerkiew wkomponowan膮 w mury obronne.

durdevi stupovi raszka serbia
mniejsza cerkiew

W niej zachowa艂o si臋 znacznie wiecej cennych fresk贸w, w tym tych z XIII wieku. Na terenie kompleksu znajduje si臋 te偶 grobowiec kr贸la Stefana Dragutina, prawnuka Nemanji. Warto jeszcze wspomnie膰, 偶e cerkiew odwiedzaj膮 liczne wycieczki serbskie, z dum膮 wspominaj膮ce dokonania swojego Wielkiego Narodu. Spotkanie z tak膮 wycieczk膮, mo偶e zaowocowa膰 d艂u偶szym wyk艂adem po艣wi臋conym historii Serbii i ca艂kiem mi艂ymi rozmowami. Na terenie cerkwi gospodarzy bardzo przyjazny pop, kt贸ry podejmie nas skromnym pocz臋stunkiem i ch臋tnie porozmawia z nami na r贸偶ne tematy. Je艣li chcecie zabra膰 z sob膮 co艣 na pami膮tk臋 z tego miejsca, znajdziecie tam sklepik z bogata literatur膮, ikonami i produktami spo偶ywczymi. Oczywi艣cie doskona艂a, klasztorna rakija tak偶e dost臋pna!

djordevi stupovi raszka serbia
freski zachowane w mniejszej z cerkwi

Sand偶ak, czy Raszka? Jak to jest z Novim Pazarem?

Novi Pazar park
park w Novim Pazarze

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Nie b臋dziemy si臋 te偶 licytowa膰, czy sugerowa膰 Wam w jakiej krainie wed艂ug nas le偶y fascynuj膮cy Novi Pazar. Miasto to pokazuje odwiedzaj膮cym dwa, przeciekawe oblicza. Wizyta tam u艣wiadomi Wam, jak niesamowitym jest ogl膮danie kontrast贸w na w艂asne oczy. Kawa艂 historii bardzo istotnej dla Serbii, pomieszanie kulturowo-religijne, nietypowa atmosfera miasta- to trzeba zobaczy膰 na w艂asne oczy. Mamy nadziej臋, 偶e po wizycie w Novim Pazarze r贸wnie偶 do艂膮czycie do grona os贸b kt贸re twierdz膮, 偶e sp臋dzi艂y tam zdecydowanie za ma艂o czasu. Koniecznie uwzgl臋dnijcie to miasto podczas planowania zwiedzania Serbii!

%d bloggers like this: