Czarnog贸ra

Risan w Czarnog贸rze: swastyki i mozaiki.

Po艂owa pa藕dziernika. W Zatoce Kotorskiej wsta艂 kolejny ciep艂y i prawie letni dzie艅. Mieli艣my ju偶 na koncie odwiedziny w Kotorze, Cetyni i jej malowniczych okolicach oraz wizyt臋 w Monasterze Ostrogskim. Perast, w kt贸rym mieszkali艣my te偶 zosta艂 ju偶 przedeptany wzd艂u偶 i wszerz. Pozosta艂o nam jeszcze jedno miejsce w obr臋bie Zatoki i jednocze艣nie po s膮siedzku z male艅kim Perastem: Risan. Po porannej kawie i 艣niadaniu po偶yczyli艣my dwa, do艣膰 mocno zdezelowane rowery, zabrali艣my przewodnik, sprz臋t fotograficzny i wyjechali艣my w jego stron臋.

miejscowo艣膰 Strp za Risanem w Czarnog贸rze
W miejscowo艣ci Strp na trasie z Risanu do Lipci.

Risan te偶 zas艂uguje na uwag臋.

Wybrali艣my si臋 tam z kilku powod贸w. Przewodnik i kilka for贸w obiecywa艂o znale藕膰 w miasteczku i do艣膰 bliskiej okolicy par臋 interesuj膮cych historycznie i przyrodniczo miejsc. Fajnie. Z drugiej strony cz臋sto przewija艂y si臋 opinie turyst贸w: 鈥渘ie ma tam nic ciekawego…鈥.  Serio..? No to jeszcze lepiej, bo musieli艣my to sprawdzi膰! Ci, kt贸rzy tak m贸wi膮 o Risanie, robi膮 b艂膮d. Owszem, obecnie na pierwszy rzut oka nie dzieje si臋 tam zbyt wiele, ale ca艂a historia tego miasteczka potrafi uruchomi膰 wyobra藕ni臋 i sk艂oni膰 do zmiany zdania. Stoj膮c nad morzem po przeciwnej do niego stronie zastanawiali艣my si臋, ile tajemnic, pami膮tek i ludzkich istnie艅 pogrzeba艂o pot臋偶ne trz臋sienie ziemi maj膮ce miejsce w przesz艂o艣ci.

risan w czarnog贸rze podczas zwyk艂ego dnia
Zwyk艂y dzie艅 w Risanie.
Risan Czarnog贸ra.
Panorama z Risanem widzianym z drogi do Lipci.

Risan- kr贸tka historia.

Risan jest najstarsz膮 osad膮 za艂o偶on膮 w Zatoce Kotorskiej– 400 lat p.n.e. mieli za艂o偶y膰 go Grecy i nazwali je wtedy Rhizonem. S艂owo to pochodzi艂o od nazwy zi贸艂 leczniczych, z kt贸rych okolice Risanu s艂yn膮 r贸wnie偶 dzisiaj. Nast臋pnie, w czasach okupacji rzymskiej (od II w.p.n.e. do V w.n.e.) Risan liczy艂 sobie nawet 10 tys. mieszka艅c贸w, cieszy艂 si臋 do艣膰 du偶ym presti偶em i zwa艂 si臋 Risinium. Dzi艣 ta liczba wynosi zaledwie p贸艂tora tysi膮ca. To zdecydowanie daje do my艣lenia… Jako jedyne miasto w Zatoce Kotorskiej Risan nie posiada艂 w艂asnej floty, a jego mieszka艅cy nigdy nie byli wprawionymi 偶eglarzami. Stanowi艂o to du偶y kontrast w por贸wnaniu z Perastem i Kotorem. W 865r.n.e. Risan zosta艂 podbity i zdobyty przez saracen贸w. To w艂a艣nie wtedy mia艂 nast膮pi膰 kataklizm naturalny, kt贸ry pogrzeba艂 znaczn膮 cz臋艣膰 miasta w morzu i pod gruzami. Znakiem czas贸w obecnych jest z pewno艣ci膮 paskudna bry艂a hotelu wybudowanego na wybrze偶u. Wy艣cig za kiczem nieco oszpeci艂 pi臋kna okolic臋. Stosunkowo od niedawna archeologowie powoli odkopuj膮 warto艣ciowe znaleziska historyczne. Warto podkre艣li膰 znacz膮c膮 rol臋 i du偶e sukcesy naukowc贸w z Polski pod przewodnictwem m.in.: prof. Piotra Dyczki.

risan czarnogora
Cisza i spok贸j w Zatoce Kotorskiej ca艂kiem niedaleko Risanu.

Mozaiki w czarnog贸rskim Risanie.

Jedn膮 z najbardziej interesuj膮cych i 艂atwo dost臋pnych atrakcji jest Rzymska Willa z bardzo dobrze zachowanymi mozaikami na pod艂ogach pi臋ciu z siedmiu sk艂adaj膮cych si臋 na ni膮 pomieszcze艅.

willa Rzymska w Risanie i misternie u艂o偶one wzory pod艂ogowe
Mozaiki pod艂ogowe z pokoju czwartego. Centralnie umiejscowiona jest rozeta- symbol s艂o艅ca i rozrastaj膮cego si臋 cesarstwa rzymskiego.

Ca艂y ods艂oni臋ty dotychczas kompleks wok贸艂 staro偶ytnego budynku ma powierzchni臋 ok. 790 m. Badania wykazuj膮, 偶e willa zosta艂a wybudowana w II w. n.e. W latach 50-tych XX w. zacz臋to na powa偶nie przywraca膰 do 艣wietno艣ci i poddawa膰 konserwacji to, co si臋 z niej zachowa艂o. Na szczeg贸ln膮 uwag臋 i podziw zas艂uguj膮 mozaiki z 鈥淧okoju Si贸dmego鈥. To w艂a艣nie w nim pod艂og臋 wy艂o偶ono kamyczkami uk艂adaj膮cymi si臋 posta膰 boga snu- Hipnosa- jedyn膮 tak膮 na 艣wiecie. Pi臋kna, misternie wykonana robota! Pomieszczenie to w czasach rzymskich by艂o dormitorium, czyli sypialni膮 w艂a艣ciciela willi. Wtedy musia艂 by膰 to prawdziwy luksus. Archeologowie nadal odkrywaj膮 coraz to wi臋cej artefakt贸w na obszarze Risanu i wok贸艂 niego. Znaleziono m.in.: liczne monety, naczynia, moratotium, fragmenty staro偶ytnych mur贸w i budowli. Maj膮c 艣wiadomo艣膰, jak wielu ludzi zamieszkiwa艂o Risan w przesz艂o艣ci mo偶na mie膰 praktycznie pewno艣膰, 偶e to dopiero pocz膮tek odkry膰. Warto przespacerowa膰 si臋 te偶 ulic膮 Gabela. Nie brakuje takich, kt贸rzy twierdz膮, 偶e u艂o偶ono j膮 ju偶 w XII w. Jest pi臋kna-kamienie s艂u偶膮ce jako budulec pouk艂adano, a jak偶e! w mozaik臋. Kolejn膮 uk艂adank臋 z kamyczk贸w mo偶na odnale藕膰 w okolicach szpitala Vaso Cukovi膰a. Ty razem zawiera ona elementy wspomnianej w tytule swastyki…

Hypnos w Willi Rzymskiej w Risan
Hypnos.

Swastyki w malunkach naskalnych w czarnog贸rskim Lipci.

Po kilku godzinach w Risanie zaopatrzyli艣my si臋 w piekarni w ba艂ka艅skie burki i pojechali艣my do miejscowo艣ci Lipci. Tam postanowili艣my odszuka膰 wi臋cej swastyk- tym razem na malunkach naskalnych sprzed 12 000 lat! (10 000 lat p.n.e.) Lipci po艂o偶one jest zaledwie kilka kilometr贸w na zach贸d od Risanu. Dojechali艣my tam pi臋knie po艂o偶on膮 tras膮 tu偶 nad wodami Zatoki Kotorskiej. W okolicach pierwszego napotkanego ronda skr臋cili艣my w prawo, na drog臋 pomi臋dzy domkami jednorodzinnymi. Przewodnik podawa艂 informacje o 艣wietnym oznaczeniu trasy prowadz膮cej do malunk贸w. Niestety, nie ma teraz ju偶 po nich ani 艣ladu. Niebawem utwardzana droga si臋 sko艅czy艂a i zostawili艣my rowery przy ostatnim domu. Ko艅cowy etap pokonali艣my na piechot臋. Szli艣my 艣cie偶k膮 wytyczon膮 w艣r贸d du偶ych kamieni. Wzd艂u偶 艣cie偶ki ros艂y dzikie cyklameny przyci膮gaj膮ce liczne motyle i ca艂e mn贸stwo krzak贸w z dojrzewaj膮cymi owocami granatu.

Swastyki w Lipci
Rysunek z odwzorowaniem swastyk ,jakie prehistoryczni ludzie namalowali 12 000 lat temu w Lipci.

Swastyki w odleg艂ej przesz艂o艣ci symbolizowa艂y rzeczy dobre i pozytywne. Dawne ludy wykorzystywa艂y j膮 jako symbol religijny i po to, 偶eby przyni贸s艂 im szcz臋艣cie i pomy艣lno艣膰. Symbol swastyki pojawia艂 si臋 z takim zamiarem na ca艂ym 艣wiecie. W XX w. grupa fanatyk贸w chorych z nienawi艣ci wykorzysta艂a j膮 po swojemu i teraz swastyka kojarzy si臋 ju偶 zupe艂nie jednoznacznie ze z艂em i sadystyczna ideologi膮.

malowid艂a naskalne w Lipci
W tym miejscu nale偶y szuka膰 naskalnych malunk贸w.

Po zaledwie kilku minutach 艣cie偶ka si臋 sko艅czy艂a i rozpocz臋li艣my poszukiwania malunk贸w na ska艂ach. Drogowskaz mijany po drodze z Risanu zawiera艂 piktogram w postaci namalowanych na skale d艂oni. W Lipci d艂oni nie znajdziecie, lecz namalowane rud膮 偶elaza na skale sylwetki jeleni i wspomnianych swastyk. W naszym przewodniku naczytali艣my si臋 bzdur, 偶e malunk贸w musimy szuka膰 w jaskini, kt贸rej tam nie by艂o! Po przeszukaniu najmniejszych zakamark贸w ostatecznie dostrzegli艣my to, po co przyjechali艣my. Prehistoryczne rysunki znajduj膮 si臋 ok. 7 m nad ziemi膮. Trzeba ich szuka膰 w pobli偶u ma艂ego drzewka rosn膮cego u g贸ry, na granicy kolorowego klifu. Namalowane s膮 na powierzchni mniej wi臋cej 10m虏 i po d艂u偶szym przygl膮daniu si臋 zacz臋li艣my dostrzega膰 coraz to nowe figury. Bardzo ciekawe jest to, 偶e we W艂oszech, w alpejskiej dolinie Val Camonica znajduj膮 si臋 niemal identyczne piktogramy naskalne. Dowodzi to, na jakie odleg艂o艣ci przemieszczali si臋 贸wcze艣ni ludzie wraz ze swoimi wierzeniami i ideami. Fascynuj膮ce! Sp臋dzili艣my tam troch臋 czasu snuj膮c domys艂y i teorie- dla niekt贸rych mo偶e to i nic nie znacz膮ca atrakcja, ale nam bardzo pobudzi艂a wyobra藕ni臋 i ciekawo艣膰. Pomy艣lcie, jak m贸g艂 wygl膮da膰 艣wiat 12 000 lat temu. Nie by艂o miast, ludzie 艂膮czyli si臋 w ma艂e grupy, zajmowali przede wszystkim my艣listwem i zbieractwem. Mieszkali w lepiankach i prostych sza艂asach- piramidy powsta艂y dopiero za jakie艣 7500 lat. Nie mieli niczego opr贸cz oszczep贸w, 艂uk贸w i prostych naczy艅 np. z rogu, bo wtedy jeszcze nie znano metody wypalania gliny w tej cz臋艣ci 艣wiata. Ze zwierz膮t towarzyszy艂 im jedynie pies, bo konia przysposobiono jakie艣 6000 lat p贸藕niej. Pomimo to nie byli dzikusami i prymitywami, jak przedstawiaj膮 to r贸偶ne filmiki edukacyjne, zw艂aszcza te zza Atlantyku. Mieli swoje wierzenia, symbolik臋 i z pewno艣ci膮 poczucie estetyki.Takie skarby namalowane na ska艂ach to dodatkowo potwierdzaj膮.

malowid艂a naskalne Lipci rycina archeologiczna
Odwzorowanie tego, czego nale偶y szuka膰 na ska艂ach w Lipci.
malowid艂a w Lipci czarnogora
Malowid艂a w Lipci.

Podejrzewam, 偶e takie polowanie na stado jeleni musia艂o by膰 do艣膰 uroczystym wydarzeniem dla tej ma艂ej spo艂eczno艣ci, wi臋c dlatego postanowili to uwieczni膰 ze 艣wiadomo艣ci膮, 偶e ich dzie艂o jest w stanie przetrwa膰 d艂u偶szy czas. Wskazuje na to wykorzystana metoda i sk艂adniki u偶yte przez nich do stworzenia farby. Wielu z nas patrzy tylko w przysz艂o艣膰. Czasem dla odmiany warto zag艂臋bi膰 si臋 w przesz艂o艣ci. Tam te偶 kryje si臋 wiele odpowiedzi o nas samych.

Wi臋c jak? W Risanie naprawd臋 nie ma niczego ciekawego..?

Niestety, godziny robi艂y si臋 ju偶 mocno popo艂udniowe wi臋c powr贸cili艣my do miejsca, gdzie zostawili艣my rowery. W zasadzie nie bali艣my si臋, 偶e kto艣 zechce takie antyki ukra艣膰, ale od Perastu dzieli艂o nas prawie 10 km i chcieli艣my mie膰 wi臋cej czasu w zapasie na wypadek, gdyby si臋 rozklekota艂y na amen. W Risanie zrobili艣my sobie przerw臋 na p贸藕ny obiad, ma艂e zakupy i powoli wr贸cili艣my do naszego mieszkania. Jedynie w Risanie by艂a mo偶liwo艣膰 zakupienia czego艣 w piekarni i tylko tam znale藕li艣my najbli偶szy, nieco wi臋kszy market. W Pera艣cie opr贸cz ma艂ego, s艂abo zaopatrzonego sklepiku nie ma niczego innego. W Kotorze du偶o 艂atwiej by艂o zamiast burka kupi膰 ameryka艅skiego hamburgera. Risan jest w porz膮dku i jest warty odwiedzenia. Bardzo nam spodoba艂a si臋 g艂贸wna aleja wiod膮ca przez miasteczko poro艣ni臋ta po obu stronach palmami. Obserwuj膮c go z oddali nabrali艣my pewno艣ci, 偶e jeszcze wiele zosta艂o tu do odkrycia najpierw przez archeolog贸w, a potem przez ciekawych historii ludzi. Kto wie? Skoro byli tam Grecy i Rzymianie morze gdzie艣 skrywaj膮 si臋 chocia偶 fragmenty amfiteatru?

restauracja Hypnos w Risanie
Restauracja Hypnos w Risanie. Polecamy!
risan czarnogora
%d bloggers like this: