hotel Vrbak Novi Pazar Serbia
Serbia

Novi Pazar- witaj w Sand偶aku.

Novi Pazar- kiedy si臋 tam pojawisz nie b臋dziesz mia艂 pewno艣ci czy to ju偶 Turcja, czy mo偶e jeszcze Ba艂kany? Starannie os艂oni臋te kobiety, brodaci m臋偶czy藕ni, instytut islamski… Miasto to s艂ynie przede wszystkim z do艣膰 radykalnego podej艣cia do islamu. Zagub si臋 w jego zakamarkach i wch艂o艅 nieco z tak egzotycznego dla nas klimatu skrytego przecie偶 w sercu Europy. Spotkasz tam i owych jakby ju偶 mitycznych Jugos艂owian. No i tamte nowopazarskie kawy, czewapy zagryzane cebulka i 艣wie偶utkim chlebkiem lepinje!

Jak znale藕li艣my si臋 w Novim Pazarze?

Novi Pazar sta艂 si臋 naszym pierwszym celem, kiedy z Albanii postanowili艣my pojecha膰 do Serbii. Nasza przygoda z G贸rami Przekl臋tymi zako艅czy艂a si臋 i zTheth dostali艣my si臋 z powrotem do Szkodry. Z organizacj膮 przejazdu do Podgoricy nie mieli艣my najmniejszego k艂opotu. Pozosta艂o jedynie zadecydowa膰, czy jedziemy busem (24鈧/ 2 os.), czy damy si臋 skusi膰 serdecznie zachwalaj膮cemu swoje us艂ugi, niezrzeszonemu taks贸wkarzowi (25鈧/ kurs). Nasza decyzja by艂a oczywista. Przy okazji pogadali艣my z kierowc膮 taks贸wki o Albanii, podczas gdy on kierowa艂 si臋 tras膮 do przej艣cia granicznego w Bozaj. Wszystko przebiega艂o lepiej, ni偶 sobie zaplanowali艣my, dop贸ki nie wy艂adowali艣my si臋 na dworcu autobusowym w Podgoricy. Autobusy do Novego Pazaru nie odje偶d偶aj膮 stamt膮d zbyt cz臋sto, poza tym sama podr贸偶 trwa oko艂o 6-ciu godzin.

Novi Pazar t艂oczna ulica
na nowopazarskich ulicach na og贸艂 panuje chaos komunikacyjny- zapomnijcie o super szerokich przej艣ciach na chodnikach

Drugi i ostatni raz nabrali艣my si臋 na rozk艂ad pobrany z Balkanviator’a… Przy okienku kasowym pani zimnym g艂osem poda艂a nam rzeczywiste godziny odjazd贸w na Novi Pazar- „…o 10.00, nie o 11.00!„. Do 10.00 zosta艂o 5 minut, obs艂uga autokaru zabiera艂a na pok艂ad ostatnie osoby, a pani postanowi艂a, 偶e nie sprzeda nam bilet贸w. Nie, bo nie. Przekonuj膮ce wyt艂umaczenie. Nie masz biletu? Nie przejdziesz przez bramki automatyczne. Po kilku pr贸bach przekonania kasjerki poddali艣my si臋. Ci臋偶ko by艂o si臋 pogodzi膰 z my艣l膮, 偶e przez czyje艣 fochy stracili艣my ca艂y dzie艅 w naszej podr贸偶y. Kolejny kurs po 16.00. A wierzcie nam- w Podgoricy naprawd臋 nie ma nic ciekawego do zobaczenia. Jedyne co mogli艣my zrobi膰, to pocieszy膰 si臋 ba艂ka艅skim jedzeniem w pobliskiej knajpie. A czas i tak wl贸k艂 si臋 niemi艂osiernie wolno w tym paskudnym, czarnog贸rskim mie艣cie.

Novi Pazar – na ostatniej prostej.

Novi Pazar mapa
umiejscowienie Novego Pazaru na mapie

Po 16.00, wraz z nadje偶d偶aj膮cym autokarem dotar艂a do nas nadzieja, 偶e nareszcie co艣 ruszy. Do bilet贸w zakupionych w kasie obs艂uga autokaru doliczy艂a jeszcze op艂at臋 baga偶ow膮 i w ko艅cu mogli艣my odje偶d偶a膰. W Novim Pazarze mieli艣my si臋 znale藕膰 p贸藕no w nocy ale w艂a艣ciciel mieszkania, kt贸re wybrali艣my na nocleg zapewnia艂 nas, 偶e poczeka bez najmniejszego problemu.  Trasa na Novi Pazar jest pi臋kna! Wiedzie dolin膮 Moracy, przez Kolasin i Mojkovac, potem w stron臋 Berane, przez Rozaje a偶 ku granicy. Tereny te w wi臋kszo艣ci zamieszkuje spo艂eczno艣膰 muzu艂ma艅ska pochodzenia s艂owia艅skiego- Boszniacy. Na Zachodzie Europy cz臋sto myli si臋 ich z Alba艅czykami, ale poza wyznawan膮 religi膮 nie maj膮 ze sob膮 zbyt wiele wsp贸lnego. Wr臋cz za sob膮 nie przepadaj膮. W czasie wojny o Kosowo to w艂a艣nie z tych okolic pochodzi艂y najbardziej nieust臋pliwe jednostki zwalczaj膮ce Wyzwole艅cz膮 Armi臋 Kosowa. Granica zbuntowanej serbskiej prowincji mie艣ci si臋 wprawdzie niedaleko, ale nawet za ni膮 dominuj膮 Serbowie. Rodowitych Alba艅czyk贸w trzeba szuka膰 bardziej na po艂udniu.

Kim s膮 Boszniacy?

Boszniak贸w nie nale偶y myli膰 z Bo艣niakami. Ta kwestia jest nieco bardziej subtelna. Bo艣niak to ka偶dy obywatel pa艅stwa Bo艣nia i Hercegowina- w tym narodowo艣ci serbskiej, chorwackiej czy czarnog贸rskiej. Natomiast Boszniak, to s艂owia艅ski muzu艂manin cz臋sto, ale nie zawsze deklaruj膮cy narodowo艣膰 bo艣niack膮. Mieszkaj膮 oni  tak偶e poza Bo艣ni膮, w tym na po艂udniowo-zachodnich, przygranicznych terenach serbskich. Ziemie te stanowi艂y w minionych wiekach cz臋艣膰 tzw. Sand偶aku Nowopazarskiego- terytorium o do艣膰 skomplikowanej historii, o kt贸rej wi臋cej dowiecie si臋 z dalszej cz臋艣ci tekstu.

Podczas jazdy zastanawiali艣my si臋, jakim miastem oka偶e si臋 by膰 Novi Pazar… Co nas czeka? Czy przypadkiem nikt nie poprosi nas o akt ma艂偶e艅ski, 偶eby艣my mogli wsp贸lnie wynaj膮膰 nocleg..? Dotarli艣my do niego noc膮 i wszystkie nasze pytania przerodzi艂y si臋 w zdziwienie, jak 偶ywym by艂o to miasto pomimo, 偶e dobiega p贸艂noc. Pora ramadanu zapewne te偶 robi艂a swoje. Novi Pazar t臋tni艂 偶yciem. Na ulicach spore t艂umy, obl臋偶enie w knajpkach i m艂odzi ludzie szukaj膮cy rozrywki. Klimat niesamowity. Wiele polskich miast „wymiera” ok. 21.00, dlatego bardzo lubimy kraje na po艂udniu. Tam dzieje si臋 tak du偶o!

Novi Pazar Serbia mieszka艅cy
mieszka艅cy Novego Pazaru ch臋tnie spotykaj膮 si臋 na deptaku i placu

Novi Pazar. Sand偶ak, czy Raszka?

plac Ishakovica Novi Pazar Serbia
na placu Ishakovica

Je艣li zapytasz o to, w jakiej krainie znajdujesz si臋 b臋d膮c w Novim Pazarze, w mie艣cie prawie wszyscy zapewni膮 Ci臋, 偶e to bez w膮tpienia Sand偶ak (turecka nazwa prowincji). Je艣li to samo pytanie zadasz w jednym z okolicznych i bardzo s艂ynnych monastyr贸w dowiesz si臋, 偶e to legendarna Raszka (serbska i s艂owia艅ska nazwa prowincji). I jak nawet mo偶esz my艣le膰, 偶e jest inaczej?! Novi Pazar i jego historia s膮 nieco skomplikowane, ale dzi臋ki temu bardzo interesuj膮ce. W mie艣cie tym nie zamieszkuj膮 jedynie Boszniacy. W mniejszo艣ci pozostaj膮  np. wyznawcy prawos艂awia. Niew膮tpliwie Novi Pazar jest do艣膰 mocno muzu艂ma艅ski.

Novi Pazar Serbia minaret
jeden z wielu minaret贸w w mie艣cie

Knajpki z alkoholem i wieprzowin膮- nieliczne- r贸wnie偶 tam s膮, tak samo jak kluby nocne. Te pierwsze rozpoznacie g艂贸wnie po zaklejonych gazetami oknach, a drugie po dudnieniu bas贸w wieczorow膮 por膮. Przez d艂ugie lata Novi Pazar by艂 miejscowo艣ci膮 zdecydowanie nieturystyczn膮. Do dzi艣 wi臋kszo艣膰  tzw. blog贸w opiniotw贸rczych i przewodnik贸w nie zach臋ca, a wr臋cz odradza wizyt臋 w tym mie艣cie. Polski internet r贸wnie偶 jest sk膮py- p贸ki co- w informacje na temat Novego Pazaru. Je艣li chodzi o przewodniki ksi膮偶kowe to tradycyjnie polecamy angielskoj臋zyczny: „Serbia” wyd. Bradt, autorstwa Laurenca Mitchell’a. Z wydawnictw polskich Rewasz autorstwa Beaty i Paw艂a Pomykalskich jest pozycj膮 bardzo godn膮 polecenia. Kiedy przechadzali艣my si臋 po Novim Pazarze zauwa偶yli艣my nielicznych turyst贸w. G艂贸wnie z Chin, ale oni s膮 wsz臋dzie. Tak samo, jak Polacy 馃槈 z jednej strony dobrze, bo miasto nie straszy komercj膮.

Novi Pazar Serbia
w Novim Pazarze zdarzaj膮 si臋 i takie obrazki

Z drugiej troch臋 偶al, poniewa偶 warto odwiedzi膰. I piszemy to jak najbardziej serio.  Novi Pazar i kultura Boszniak贸w s膮 niepowtarzalne. Zachowa艂o si臋 tam sporo pami膮tek z epoki okupacji tureckiej, co w Serbii nie jest oczywiste, gdy偶 po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci tureckie za艂o偶enia urbanistyczne by艂y tam masowo burzone i przebudowywane. Poza tym ten klimat. Zapach kawy, gwar na kor-zo (deptaku) i atmosfera bardziej „islamska” ni偶 w niejednym tureckim mie艣cie (zw艂aszcza na riwierze). W dodatku na s艂owo „Polska” w mieszka艅cach rodzi si臋 spory entuzjazm. Paru nawet deklarowa艂o wizyt臋 w naszym kraju w przesz艂o艣ci. Od razu dostawali艣my zaproszenia na s艂ynn膮 kaw臋. Temu trzeba da膰 si臋 porwa膰!

Historia Sand偶aku Nowopazarskiego.

cersija Novi Pazar Serbia
po艂膮czenie starej i nowej architektury- na granicy carsiji

Novi Pazar powsta艂 w obecnym miejscu w 1461 roku. Za艂o偶y艂 go Isa Beg Ishakovic– turecki genera艂. To ten sam, kt贸ry za艂o偶y艂 Sarajewo. Miasto od samego pocz膮tku mia艂o silne znaczenie handlowe. Sprzyja艂o to rozwojowi i bogaceniu si臋 mieszka艅c贸w. W XVII-tym wieku Novi Pazar by艂 bardziej rozwini臋ty i znacznie bogatszy ni偶 贸wczesny Londyn. Uwa偶a si臋, 偶e by艂 r贸wnie偶 bardziej zaludniony. Takich miast na terenie Europy po艂udniowo- wschodniej by艂o znacznie wi臋cej. To by by艂o na tyle w temacie powszechnego (przynajmniej w UK) przekonania o wiod膮cej roli cywilizacji anglosaskiej w dziejach Europy. Do upadku Novego Pazaru przyczyni艂a si臋 austriacka kampania antyturecka z 1688 roku, a nast臋pnie pierwsze Powstanie Serbskie w 1809 roku. Miasto nale偶a艂o do Turcji a偶 do 1912 roku. Nie zmienia tego nawet fakt, 偶e od 1878 roku  Novi Pazar i ca艂y otaczaj膮cy go Sand偶ak Novopazarski (dawna prowincja osma艅ska) by艂y okupowane przez wojska Austro 鈥 W臋gier. Celem Austriak贸w, kt贸rzy od Kongresu Berli艅skiego zajmowali Bo艣ni臋, by艂o oddzielenie od siebie terytori贸w bratnich Serbii i Czarnog贸ry. A偶 do 1908 roku im si臋 to udawa艂o. Wtedy to Austria dokona艂a aneksji Bo艣ni i Hercegowiny, a tereny Sand偶aku opu艣ci艂a. Powsta艂a swoista pr贸偶nia, kt贸r膮 w latach 1912-1913 wype艂ni艂y Serbia i Czarnog贸ra, dziel膮c te ziemie mi臋dzy siebie po Wojnach Ba艂ka艅skich.

carsija Novi Pazar Serbia
w drodze do carsiji

Novi Pazar opuszczony przez Turk贸w przypad艂 w udziale Serbii. Miastu nie zwr贸ci艂o to dawnej 艣wietno艣ci, ale te偶 omija艂y je kolejne zawieruchy dziejowe. Rozwija艂o si臋 powoli lecz sukcesywnie i raczej pozostawa艂o na uboczu. W czasie II Wojny 艢wiatowej sta艂o si臋 centrum organizuj膮cego si臋 ruchu Muzu艂ma艅skiej Milicji Sand偶aku 鈥 organizacji o charakterze pronazistowskim i p贸藕niejszej bazy dla stworzenia Muzu艂ma艅skiego Legionu SS. Idee nazistowskie by艂y w Novim Pazarze do艣膰 popularne w艣r贸d europejskich muzu艂man贸w. Znaczny wp艂yw na tak膮 postaw臋 wywar艂a postawa Wielkiego Muftiego Jerozolimy oraz liczne, aczkolwiek nie maj膮ce pokrycia obietnice Hitlera. Po wojnie Novi Pazar znalaz艂 si臋 w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugos艂awii i zosta艂 zmarginalizowany gospodarczo. Mia艂o to by膰 kar膮 za postaw臋 mieszka艅c贸w w latach wojny. W roku 1982 przyby艂 do miasta Bo艣niak- weteran dywizji Waffen SS Hand偶ar Alija Izetbegovic. Znany p贸藕niej jako „wielki demokrata” oraz prezydent Bo艣ni i Hercegowiny, kt贸ry tworzy艂 w贸wczas na terenie Jugos艂awii podstawy radykalnego ruchu panislamskiego. Nie zyska艂 jednak wi臋kszego pos艂uchu. Jego czas nadszed艂 dopiero, gdy w Bo艣ni dosz艂o do secesji. Przez ca艂e lata 80-te i pocz膮tek 90-tych mieszka艅cy Sand偶aku pozostali oboj臋tni na jego wezwania, cho膰 sami radykalizowali si臋 podej艣ciu do kwestii religijnych i spo艂ecznych. Bardzo prze艂omowym dla Novego Pazaru i ca艂ej prowincji momentem by艂 rok 2004.

Novi Pazar park
park w Novim Pazarze

Dosz艂o w贸wczas do wielu atak贸w na obiekty muzu艂ma艅skie znajduj膮ce si臋 w tamtej okolicy. Zachowania te mia艂y by膰 odpowiedzi膮 na maj膮c膮 miejsce w Kosowie okrutn膮 czystk臋 etniczn膮 przeprowadzon膮 na Serbach. Wzi臋to odwet r贸wnie偶 za rozliczne akty dewastacji cerkwi i monastyr贸w oraz innych 艣wiadectw kultury serbskiej. Do atak贸w w Novim Pazarze nie przyzna艂a si臋 偶adna organizacja serbska i nie uj臋to 偶adnych sprawc贸w. Z reszt膮 Serbowie doskonale domy艣lali si臋, 偶e czystka w Kosowie mog艂a by膰 zainicjowana i wspierana przez USA. Mimo to ataki wyrz膮dzi艂y szkody w relacjach Serb贸w z Boszniakami i przyczyni艂y si臋 do nasilenia d膮偶e艅 do autonomii dla tych ostatnich. Obecnie w mie艣cie i okolicy jest stosunkowo spokojnie. Pewne napi臋cia pojawiaj膮 si臋 okresowo. Powody bywaj膮 dwa: do艣膰 skrupulatne postrzeganie pewnych zasad przez radykalnych wyznawc贸w islamu oraz okres przedwyborczy.

Islam w Novim Pazarze.

Religia ta posiada w tym miejscu dwa oblicza. Da si臋 zauwa偶y膰, 偶e to typowe dla Ba艂kan贸w- 艂agodne i otwarte jest tu nieco w defensywie. Coraz wi臋ksze wp艂ywy zaczyna zyskiwa膰 natomiast radykalizm, co spowodowane jest mocnym oddzia艂ywaniem Arabii Saudyjskiej. Novi Pazar jest jedynym, wi臋kszym miastem w Serbii (i chyba na ca艂ych Ba艂kanach), gdzie spotkamy salafit贸wwyznawc贸w mocno agresywnej odmiany islamu. Widok brodatych (lecz nie w膮satych) m臋偶czyzn w tradycyjnych strojach z P贸艂wyspu Arabskiego oraz szczelnie os艂oni臋tych kobiet nie powinny tu dziwi膰 nikogo.

deptak Novi Pazar Serbia
na deptaku

Nie s膮 oni turystami z kraj贸w bliskowschodnich, lecz mieszka艅cami Novego Pazaru. Z tych teren贸w rekrutowa艂o si臋 tak偶e sporo terroryst贸w ISIS. Osobi艣cie widzieli艣my m臋偶czyzn z wytatuowanym zulfiqarem – islamskim, rozwidlonym na ko艅cu mieczem, kt贸ry bywa traktowany jako symbol zarezerwowany dla os贸b walcz膮cych o prawo szariatu i wojn臋 z niewiernymi. Co wi臋cej, symbol ten nie jest przeznaczony jedynie dla szyit贸w. U偶ywaj膮 go tak偶e radykalne organizacje sunnickie, w tym ISIS. Cz臋艣膰 z rekrut贸w prawdopodobnie powr贸ci艂a ju偶 do dom贸w, lecz obecny rz膮d serbski sprawia wra偶enie, jak by problemu nie dostrzega艂… Natomiast reputacja miasta jako centrum dzia艂alno艣ci mafii i grup przest臋pczych jest w dzisiejszych czasach ju偶 lekko przesadzona. Koniec lat 90-tych i pocz膮tek 2000-nych przyni贸s艂 wprawdzie rozw贸j tzw. mafii nowopazarskiej oraz znacz膮cy wzrost przest臋pczo艣ci pospolitej. Mafia ta jednak nie wytrzyma艂a konkurencji z mafi膮 kosowsk膮 oraz skutecznych dzia艂a艅 policji. Dzisiaj z tej strony dla odwiedzaj膮cego nie ma ju偶 偶adnego zagro偶enia. Zdarzy艂o si臋 nam zobaczy膰 osoby na rauszu narkotykowym, jednak by艂y one do艣膰 pogardliwie traktowane przez og贸艂. Nie musicie si臋 obawia膰 o swoje bezpiecze艅stwo podczas wizyty w Novim Pazarze. Wiadomo, trzeba zachowywa膰 si臋 kulturalnie i zgodnie z zasadami, cho膰 na pewno nie jest tak restrykcyjnie jak w Arabii Saudyjskiej. Przez radykalnych wyznawc贸w islamu b臋dziecie co najwy偶ej traktowani, jak powietrze. Absolutnie z艂ym pomys艂em jest zaczepianie muzu艂ma艅skich kobiet. Je偶eli b臋d膮 chcia艂y odpowiedzie膰, to jedynie innym kobietom. M臋偶czy藕ni powinni zachowa膰 stosowny dystans. Je偶eli chodzi o reszt臋 spo艂ecze艅stwa wielu tu Rom贸w, do艣膰 偶ywio艂owych w swoim zachowaniu.

Novi Pazar Serbia Romowie
miejscowy, romski folklor

Serbowie i Jugos艂owianie s膮 bardzo go艣cinni i sympatyczni. Kilku z nich zasiad艂o do nas na ma艂a pogaw臋dk臋 i wyra偶a艂o wielk膮 sympati臋 do Polski i Polak贸w. Jugos艂owianie do艣膰 cz臋sto wspominaj膮 bombardowania, kt贸rych sens i uzasadnienie jest dla nich w dalszym ci膮gu nie do poj臋cia. I Serb贸w, i Jugos艂owian 艂膮czy jedno- wielki sentyment do ich przyw贸dcy, marsza艂ka Broza Tito.

„Jugos艂owianie? Przecie偶 Jugos艂awii ju偶 nie ma…”

Zapewne zastanawiacie si臋 nad zasadno艣ci膮 u偶ycia s艂owa „Jugos艂owianie”, pojawiaj膮cego si臋 w tym tek艣cie kilkukrotnie. Czas Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugos艂awii zako艅czy艂 si臋 ju偶 30 lat temu, lecz cz臋艣膰 os贸b- zw艂aszcza starszych- nadal i do艣膰 mocno si臋 z tym pa艅stwem identyfikuje. Urodzili si臋 w Jugos艂awii i wszystkie idee pa艅stwa S艂owian Po艂udniowych w dalszym ci膮gu s膮 im bliskie. Zaznaczaj膮 oni to na ka偶dym kroku: „Jestem Jugos艂owianinem” czasami dodaj膮c, 偶e pochodzenia serbskiego, chorwackiego lub te偶 innego. Warto szanowa膰 ich spos贸b samookre艣lania si臋 i tak te偶 o nich piszemy.

Novi Pazar- zwiedzanie i atrakcje.

plac Ishakovica Novi Pazar Serbia
plac Ishakovica

Zwiedzanie miasta warto rozpocz膮膰 od Placu Ishakovica. To centrum- zazwyczaj gwarne i pe艂ne ludzi. Dominuje nad nim bry艂a hotelu Vrbak z czas贸w Jugos艂awii, do艣膰 intryguj膮ca architektonicznie, do tego przerzucona nad korytem rzeki Raszki.

hotel Vrbak Novi Pazar Serbia
bry艂a hotelu Vrbak
studnia Sebilij Novi Pazar Serbia
Sebilij

Tu偶 obok znajduje si臋 budynek Uniwersytetu Islamskiego. Najciekawszy jednak obiekt, to po艂o偶ona u wylotu ulicy 28 Listopada stara fontanna po艂膮czona ze studni膮 – Sebilij. To tradycyjny obiekt bardzo przypominaj膮cy ten w Sarajewie. G艂贸wn膮 jego funkcj膮 by艂o dostarczanie wody pitnej mieszka艅com. Niedaleko znajdziemy te偶 tradycyjny dom – Amir Agi Han z XVII wieku. Id膮c z placu na p贸艂noc ruchliw膮 ulica Stefana Nemanji znajdziemy po kilkuset metrach meczet Lejlek. To jeden ze starszych meczet贸w, prawdopodobnie XV-to wieczny, ale te偶 do艣膰 pechowy. By艂 chyba najcz臋艣ciej niszczonym meczetem w Novim Pazarze. Obecna jego forma pochodzi z ko艅ca XVIII-tego wieku. Je艣li natomiast zdecydujemy si臋 przekroczy膰 rzek臋 Raszk臋 i uda膰 na po艂udnie,warto wst膮pi膰 do parku miejskiego po艂o偶onego wok贸艂 ruin starej twierdzy.

Novi Pazar Serbia
twierdza w parku widziana z okolic placu

Za艂o偶y艂 j膮 w XV-tym wieku Isa Beg, a w XVIII-tym wieku przebudowali j膮 Austriacy okupuj膮cy miasto. To co obecnie mo偶na zobaczy膰, to pozosta艂o艣ci mur贸w miejskich i jednej baszty. Warto przespacerowa膰 si臋 wok贸艂 nich, a p贸藕niej zej艣膰 do dzielnicy po艂o偶onej po ich wschodniej stronie. To carsija– dawna dzielnica handlowa. Do dzi艣 nie straci艂a swojej funkcji i jest z reszt膮 jednym z bardziej klimatycznych rejon贸w miasta.

cersija Novi Pazar Serbia
rzut okiem na starodawne zabudowania carsiji- pofalowana, stara dach贸wka wygl膮da niesamowicie

Bardzo ciekawym obiektem s膮 pozosta艂o艣ci dawnego hamamu, czyli tureckiej 艂a藕ni. Nosi on nazw臋 Isa Beg Hamam, a w jego wn臋trzach mie艣ci si臋 dzi艣 kawiarnia.

Isa Beg Hamam Novi Pazar Serbia
Isa Beg Hamam i minaret Meczetu Arabskiego

Czasami w艂a艣ciciele pozwalaj膮 zobaczy膰 pozosta艂o艣ci dawnej 艂a藕ni, a zw艂aszcza basen贸w. Nieopodal mie艣ci si臋 Meczet Arabski (Arap Dzamija) z XVI wieku. Wn臋trze nie by艂o niestety dost臋pne, o czym poinformowa艂 nas pan zbieraj膮cy zakat (datki) tu偶 na wej艣ciu. By艂o to zapewne zwi膮zane z trwaj膮cym ramadanem. Skierowano nas do meczetu Altum Alem, po艂o偶onego troch臋 dalej na po艂udnie- ca艂kiem nowego, ale mimo to wartego odwiedzin.

meczet Altum Alem Novi Pazar
meczet Altum Alem

Niepowtarzalny, orientalny klimat.

Kluczem do poznania najstarszej dzielnicy Novego Pazaru jest obserwacja pracuj膮cych tam rzemie艣lnik贸w oraz ich klient贸w. Mo偶na poczu膰 si臋 jak na Bliskim Wschodzie! Stare, osma艅skie domy i sklepy s膮 zachowane w pierwotnej formie, cz臋sto latami nieremontowane.

Novi Pazar street food
street food w Novim Pazarze, wieczorami tego sporo

To tylko dodaje im uroku. Stara, pofalowana dach贸wka na niskich i troch臋 ko艣lawych budynkach jest naprawd臋 malownicza. Nie brak tu z艂otnik贸w i jubiler贸w, skupiaj膮cych si臋 zw艂aszcza blisko Meczetu Arabskiego i starej synagogi, kt贸ra dzi艣 jest ju偶 zwyk艂ym domem bez 偶adnej funkcjonalno艣ci. Mieszcz膮 si臋 tu liczne masarnie, oferuj膮cych mi臋so z uboju rytualnego, piekarnie serwuj膮ce wyborne lepinje oraz sklepy oferuj膮ce tradycyjne muzu艂ma艅skie stroje.

Novi Pazar carsija i minater meczetu arabskiego
carsija z minaretem Meczetu Arabskiego

Handel odbywa si臋 tu powoli, z zachowaniem tradycyjnych bliskowschodnich zasad go艣cinno艣ci i targ贸w. Warto dla orze藕wienia w upalne dni zakupi膰 butelk臋 lemoniady. Pomimo, 偶e wygl膮da jak serwatka i jest nieprzejrzysta smakuje wyj膮tkowo pysznie. I co najistotniejsze- jest zupe艂nie naturalna!

Kawa, kawusia, kawunia!

To w艂a艣nie kawa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Mo偶na 艣mia艂o powiedzie膰, 偶e Novi Pazar serwuje najlepsz膮 kaw臋 na ca艂ych Ba艂kanach. Parzona tradycyjnie, na spos贸b turecki, w d偶ezwie, kt贸ra przypomina nieco zw臋偶aj膮cy si臋 rondelek z trzonkiem. Je艣li b臋dziecie chcieli zaopatrzy膰 si臋 w tak膮 kaw臋, najlepiej zrobi膰 to poza carsij膮. W rejonie, gdzie ko艅czy si臋 Plac Ishakovica, a zaczyna ulica Burdzevica znajdziecie sklep z tradycyjn膮 kaw膮.

ul. 29 listopada Novi Pazar
przed pra偶alni膮 kawy- po prawej Uniwersytet Islamski, a w tle minaret Meczetu Arabskiego

Sprzedaj膮 tam sprowadzan膮 z Brazylii- a dok艂adnie ze stanu Minhas- arabik臋, pra偶on膮 i mielon膮 na miejscu. Sprzedawca z wielkim sprytem jest w stanie odmierzy膰 idealnie dok艂adn膮 porcj臋. Nie wa偶ne czy za偶yczycie sobie 100, 200 czy 500 gram odmierzy precyzyjnie dan膮 ilo艣膰 ju偶 za pierwszym razem. Szacun! Zapachu 艣wie偶o upra偶onej i zmielonej w jedyny s艂uszny- czyli na proszek przypominaj膮cy kakao- spos贸b kawy nie da si臋 odpisa膰 s艂owami. Samo w膮chanie daje energetycznego kopa.

Novi Pazar w Serbii i maszyna do wypalania kawy
proces wypalania kawy

Spos贸b zmielenia kawy powoduje, 偶e nadaje si臋 ona w艂a艣ciwie tylko do parzenia w d偶ezwie, na spos贸b turecki. Zupe艂nie nie wychodzi z ekspresu lub w艂oskiej kafeterki- te urz膮dzenia przeznaczone s膮 dla kawy 艣rednio mielonej. Kolejn膮 rzecz膮 jest, 偶e kawa mielona jest naprawd臋 bardzo drobno i nie jest pakowana w sklepie w spos贸b pr贸偶niowy.

Novi Pazar sklep z kaw膮
w kawowym sklepie

Warto j膮 zu偶y膰 jak najszybciej. Kawa, jak to kawa- ch艂onie wszystkie zapachy z otoczenia, a w zamian wietrzeje z niej oryginalny aromat. Przekonali si臋 o tym ci, kt贸rzy przechowywali j膮 w lod贸wce… 馃槈

Nowopazarskie specja艂y.

lepinje Novi Pazar
lepinje

Ba艂kany to raj zw艂aszcza dla mi臋so偶erc贸w. Wegetarianom pozostaj膮 na pocieszenie sa艂atki, ale s膮 to sa艂atki ze sk艂adnik贸w czystych i organicznych. Najpopularniejszym rodzajem pieczywa jest lepinje. Jest to bia艂a bu艂ka, a raczej placek z m膮ki pszennej, wypiekany tradycyjn膮 metoda w piecu opalanym drewnem. Najbardziej s艂awne miejsce, w kt贸rym dostaniemy te placki znajduje si臋 przy ulicy 1-szego Maja. Tam piecze swoje lepinje Albin Kolasinac, a piekarnia w kt贸rej to robi jest w艂asno艣ci膮 jego rodziny ju偶 od trzech pokole艅. Doskonale smakuj膮 jedzone w pojedynk臋, bez dodatk贸w, a jeszcze lepiej z 艣wie偶ymi i soczystymi cevapami. Ka偶dy mieszkaniec Novego Pazaru powie Wam, 偶e nowopazarskie cevapy s膮 najlepsze na ca艂ych Ba艂kanach. Nie mamy zamiaru temu zaprzecza膰 tym bardziej, 偶e dwa razy 偶e艣my si臋 nimi przejedli.

cevapci Novi Pazar
czewapy po nowopazarsku

Nowopazarski cevap obok banjaluckiego, leskovackiego i sarajevskiego tworzy wielk膮 czw贸rk臋 najbardziej znanych cevap贸w na ca艂ych Ba艂kanach. Tu przygotowywany jest z mieszanki mi臋sa baraniego i wo艂owego w r贸wnych proporcjach, z dodatkiem drobno posiekanej cebuli. W serbskiej gazecie wyszperali艣my informacj臋, 偶e do tej mieszanki mi臋snej trafia te偶 s贸l, pieprz, czosnek i soda oczyszczona. To tworzy ca艂y sekret pysznych mi臋snych roladek. Mieszanina mi臋sa i do艣膰 prostych sk艂adnik贸w musi zosta膰 intensywnie i d艂ugo „masowana”, a potem ch艂odzi膰 si臋 przez ca艂膮 noc. Podaje si臋 je tutaj z dodatkiem 艣wie偶ej cebuli i jogurtem. Jak przysta艂o na prawowierne lokale w muzu艂ma艅skim mie艣cie nie napijecie si臋 tu piwa czy innych alkoholi. Najlepsze czewapy zje艣膰 mo偶na w pobli偶u Sebilija. Tam, przy ulicy 28-tego Listopada znajdziecie kilka lokali, w艣r贸d nich s艂yny Rostilj kod Jonuza. Zazwyczaj jest bardzo t艂oczny, w menu jedyna, s艂uszna potrawa: czewapy! Ceny przyjazne. Trzecim, znanym tutaj przysmakiem sa mantije.

mantije Novi Pazar
mantije
baklava Novi Pazar Serbia
baklava

Jest to ciel臋cina na s艂ono, pieczona w francuskim cie艣cie. Z wygl膮du przypomina kawa艂ki baklavy i kojarzy si臋 raczej z wyrobem cukierniczym. Czasami ciel臋cin臋 zast臋puje baranina z wo艂owin膮 wymieszana w r贸wnych proporcjach. Podaje si臋 je z papryk膮 ostr膮 i zamarynowan膮. Jej k臋s ma pobudzi膰 smak przed skosztowaniem mantije. Po偶ar w ustach wywo艂any przez papryk臋 skutecznie ugasi serwowany jogurt.聽 Najlepsze mantije znajdziecie w Sidro Mantije przy wy偶ej wspomnianej ulicy. Tam te偶 mo偶na kupi膰 na wynos.聽Kiedy zg艂odniejecie wieczorem, mo偶na spor贸bowa膰 pogacicy. To bu艂ka pszenna wype艂niona kajmakiem, a posypana czarnuszk膮. Podobna nieco do lepinje, ale pieczona kr贸cej. Co ciekawe, dostaniecie j膮 nawet w bardzo p贸藕nych godzinach, nam uda艂o si臋 to oko艂o p贸艂nocy, po przyje藕dzie do Novego Pazaru. Je艣li jeste艣cie fanami s艂odko艣ci na ka偶dym kroku napotkacie sklepy i kawiarnie serwuj膮ce na wynos, lub na miejscu z fili偶ank膮 kawy s艂odycze na spos贸b turecki. Jeden kawa艂ek prze艂adowanej cukrem baklavy i powiecie sobie: „ok! ju偶 wystarczy…”

Pojed藕cie do Novego Pazaru.

Za tym przemawia naprawd臋 wiele: historia, niesamowity klimat, ludzie, kawa i jedzenie. To tylko kilka zalet na zach臋t臋. Sp臋dzili艣my tam jedynie dwa dni, cho膰 podczas organizacji tej wyprawy na Ba艂kany chcieli艣my to miasto pomin膮膰. Dzi艣 wiemy, 偶e by艂by to b艂膮d. W mie艣cie tym jako tury艣ci bylismy cz臋sto i w przyjazny spos贸b zaczepiani przez mieszka艅c贸w. Wielu wr臋cz prosi艂o o fotografie i pr贸bowa艂o nawi膮za膰 interakcj臋.

Novi Pazar mieszka艅cy
portret mieszka艅ca Novego Pazaru….
Novi Pazar mieszka艅cy
… z kt贸rym uci臋li艣my sobie sympatyczn膮 pogaw臋dk臋

W kolejnym wpisie opiszemy dwa monastyry, w kt贸re uda艂o si臋 nam zwiedzi膰. We wpisie tym skupimy si臋 na tym, czym by艂a i co oznacza owa, legendarna Raszka. Mamy nadziej臋, 偶e ciekawo艣膰 na temat Sand偶aku zosta艂o cho膰 troch臋 w tym wpisie zaspokojona. Jedno miasto, a tyle interesuj膮cych fakt贸w! Warto je do艂aczy膰 do listy z miejscami, kt贸re trzeba odwiedzi膰.

Novi Pazar
spojrzenie w stron臋 nowej dzielnicy w Novim Pazarze

Je艣li to przeczyta艂a艣/e艣, koniecznie zajrzuj do naszego drugiego wpisu o Novim Pazarze!

%d bloggers like this: