Rozafa Szkodra
Albania

Szkodra- atrakcje i zwiedzanie.

Uwielbiamy to pomiksowane miasto! Tam wszystko si臋 miesza i przenika: kultury i religie, pi臋kne z brzydkim, przesz艂o艣膰 z tera藕niejszo艣ci膮. Poni偶szy tekst jest do艣膰 d艂ugi, ale to pozwoli Ci, drogi Czytelniku, aby pobyt tam nie ograniczy艂 si臋 jedynie do pobie偶nej wizyty na zamku Rozafy. Jest tam o wiele wi臋cej, by si臋 nad tym zatrzyma膰 i zaduma膰. Szkodra jest idealnym miejscem na spotkanie z wielowiekow膮 histori膮 Albanii. Zatem- przeczytaj zanim odwiedzisz, a potem jed藕 koniecznie i ch艂o艅 ile si臋 da!

Refleksje po drodze do Szkodry.

Szkodra widziana z zamku Rozafa z G贸rami Przekl臋tymi w oddali
twierdza Rozafa to bez w膮tpienia najlepsze miejsce na podziwianie nie tylko miasta „rozlewaj膮cego” si臋 u st贸p wzg贸rza, ale i samych G贸r Przekl臋tych

My- zadeklarowani od lat plecakowicze, kt贸rzy nie wynajmuj膮 samochodu-  do Szkodry dostali艣my si臋 furgonem z czarnog贸rskiego, lecz nieodleg艂ego Virpazaru (mo偶na klikn膮膰 w nazw臋, by zobaczy膰 jakim owy Virpazar jest 馃槈 ). Trasa wiod艂a m.in. przez do艣膰 popularne miasto Ulcinj a nast臋pnie przez s艂abiej zaludnione, ale niezwykle malownicze przestrzenie. Wbrew temu, co twierdz膮 niekt贸re blogi czy artyku艂y podr贸偶nicze, od granicy z Czarnog贸r膮 jedzie si臋 do alba艅skiej Szkodry ca艂kiem przyzwoit膮 drog膮. Nigdzie nie zauwa偶yli艣my zapowiadanych szumnie postapokaliptycznych, usianych bunkrami krajobraz贸w, ani ha艂d 艣mieci, ani te偶 cyga艅skich 偶ebrak贸w zatrzymuj膮cych przemoc膮 busy i wymuszaj膮cych na wystraszonych podr贸偶nych haracz.

Sza艂owa architektura.

Wyobra偶enia ludzi z tzw. zachodu na temat Albanii nale偶y uzna膰 za 艣mieszne i w艂o偶y膰 mi臋dzy bajki. Do艣膰 szybko si臋 o tym przekonali艣my obserwuj膮c migaj膮ce krajobrazy. By艂a to nasza pierwsza wizyta w tym pa艅stwie, a wcze艣niej my艣leli艣my o nim raczej stereotypowo. Rzecz jasna, niektore z nich s膮 prawdziwe, jak chocia偶by co艣, co nazywamy alba艅sk膮 architektur膮. W skr贸cie: niewyko艅czone pi臋tro (lub parter), betonowe aczkolwiek fantazyjne barierki na tarasach i balkonach, cz臋sto-g臋sto kolumienki i kr臋te, zewn臋trzne schody prowadz膮ce wprost do eleganckiej wie偶yczki. Nierzadko tego wszystkiego pilnuje jeden, lub te偶 dwa kamienne lwy spogl膮daj膮ce gro藕nie z bramy w kierunku drogi. Nie mo偶na odm贸wi膰 Alba艅czykom kreatywno艣ci i tego, 偶e do艣膰 mocno konkuruj膮 na najbardziej wystawny dom.

Zadumane mizary.

Mijali艣my te偶 sporo mizar贸w, czyli muzu艂ma艅skich cmentarzy, ulokowanych w malowniczych, trawiastych zak膮tkach. Wi臋kszo艣膰 nale偶y do bektaszyt贸w– wyznawc贸w bardzo umiarkowanego islamu, kt贸rym daleko do radykalizmu (szerzej o jego wyznawcach tu: https://albumzpodrozy.pl/kanion-osum-w-albanii/ ).  Zwr贸膰cie uwag臋 na kszta艂t islamskich nagrobk贸w. Bielone tabliczki i kamienne rze藕by maj膮ce przypomina膰 kszta艂tem minarety oznaczaj膮 miejsce poch贸wku wiernych. Nawet po 艣mierci ich g艂owa powinna by膰 zwr贸cona w stron臋 Mekki. W takich sielskich klimatach, kt贸re dla wielu mog膮 by膰 egzotyczne powoli zbli偶ali艣my si臋 do Szkodry. Pozosta艂o przejecha膰 przez most na rzece Buna i pokona膰 ostatnie kilometry do Ronda Demokracji, przy kt贸rym zatrzymuj膮 si臋 wszystkie busy. Ju偶 tam Szkodra powita艂a nas zaskakuj膮cymi kontrastami. Jedn膮 z najlepszych rzeczy, jak mo偶e przytrafi膰 si臋 podr贸偶nemu.

okolice Roda Demokracji w mie艣cie Szkodra
okolice Ronda Demokracji

Szkodra sk艂ada si臋 z kontrast贸w.

Faktem jest, 偶e blokowiska na przedmie艣ciach Szkodry strasz膮… Odrapane elewacje, dziurawe 艣ciany, z kt贸rych zwisaj膮 pl膮taniny kabli oraz zabrudzone klimatyzatory mog膮 by膰 dla estet贸w oczekuj膮cych wiede艅skiego stylu rozczarowaniem.

na mniej reprezentacyjnych ulicach Szkodry nie jest zbyt pi臋knie, ale napewno jest interesuj膮co
te mniej pi臋kne, ale nie mniej przykuwaj膮ce wzrok ulice Szkodry

Nie mo偶na si臋 uprzedza膰 i ocenia膰 Szkodry tylko przez ten pryzmat. Ca艂kiem niedaleko od takich zapuszczonych miejsc, w wielkim kontra艣cie otwieraj膮 si臋 przed zwiedzaj膮cymi klimatyczne i czyste ulice. Osobi艣cie 偶adnemu ze szkoderskich miejsc nie odm贸wili艣my uroku- nie wa偶ne, czy by艂o uporz膮dkowane, czy te偶 nie. Mieszka艅cy pr贸buj膮 samodzielnie odmalowywa膰 i poprawia膰 wygl膮d blok贸w na przedmie艣ciach. Czasem jednak mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e pot臋guje to chaos architektoniczny. Lecz wystarczy wjecha膰 do odnowionego centrum miasta, by poczu膰 klimat tradycyjnego, ba艂ka艅skiego miasta. Jeszcze nie wszystkie budynki s膮 tam odnowione, ale wszystko zmierza w niez艂ym kierunku.

typowy widok z ulic Szkodry
b臋d膮c tam, najcz臋艣ciej zobaczycie takie widoki
spacer uliczkami centralnej Szkodry wieczorem to wspania艂e prze偶ycie
w Szkodrze cz臋艣膰 budynk贸w wci膮偶 przypomina smutn膮 ruin臋, lecz jest pewnym, 偶e w przysz艂o艣ci wiele si臋 zmieni w dobrym kierunku

Z pewno艣ci膮 zwr贸cicie uwag臋 na weneckie inspiracje, kt贸re wskazuj膮 na pochodzenie budowniczych. Wida膰 to np. po okiennicach, charakterystycznym uszeregowaniu dom贸w i towarzysz膮cych im podw贸rek oraz poprowadzeniu ulic. Uk艂ad najpopularniejszego miejsca spotka艅 i spacer贸w, czyli deptaka Kole Idromeno oraz prostopad艂ej do niego ulicy G’juhadol potwierdzaj膮 te skojarzenia. Obie, wspomniane ulice s膮 sercem miasta Szkodra. Wieczorami miejsce to t臋tni 偶yciem i zabaw膮.

Wielki meczet w Szkodrze widziany z pocz膮tku deptaka

Daj si臋 porwa膰 klimatowi na szkoderskim kor-zo!

deptak Kole Idromeno w Szkodrze
deptak Kole Idromeno to fajne miejsce na zachwyt klimatem Szkodry

Kor-zo (er i zet czytane oddzielnie), to wyj膮tkowe miejsce, gdzie ludzie spotykaj膮 si臋 powymienia膰 plotkami i prowadzi膰 b艂ahe rozmowy. W Szkodrze jest nim deptak im. Idromeno. Ulica pe艂na bar贸w, kawiarenek i restauracji. To tam m艂odzi lokalsi- zw艂aszcza wieczorem- przemieszczaj膮 si臋 grupami, bacznie obserwuj膮c otoczenie i ludzi siedz膮cych w przylokalowych ogr贸dkach. Taksuj膮cy wzrok pada r贸wnie偶 na turyst贸w, lecz nic nikomu opr贸cz tego nie grozi. Panuje przyjemny gwar, a wenecki i orientalny duch przenikaj膮 si臋 idealnie. W ci膮gu dnia warto odwiedzi膰 w tej okolicy imponuj膮c膮 Fototek臋 pana Marubiego i wpatrzy膰 si臋 w historyczne dzie艂a tego wybitnego fotografika. Co艣 w sam raz dla koneser贸w. Nie pozostaje nic innego, jak da膰 si臋 temu porwa膰!

Szkodra posiada swoje kor-zo, kt贸re jest idealn膮 propozycj膮 na wieczorny spacer
kor-zo w Szkodrze obowi膮zkowo!

Szkodra- solidna dawka historii.

1. Najpierw wa偶na rzecz o Ilirach:

Historia Szkodry jest bardzo d艂uga i tak samo ciekawa. Pami臋tacie nasz wpis o czarnog贸rskim Risanie?Jak si臋 okazuje Szkodra ma z tym miasteczkiem wiele wsp贸lnego. Obydwa te miejsca by艂y jednymi z najwa偶niejszych centr贸w 偶ycia ludu ilyryjskiego. Ich pa艅stwo zacz臋艂o swoje dzieje od lu藕nej federacji plemiennej, kt贸rej pocz膮tek datuje si臋 ok. V wieku p.n.e. Rok 168 p.n.e. by艂 bardzo tragiczny dla Grecji, Macedonii i ziem ba艂ka艅skich. To wtedy nast膮pi艂 upadek r贸wnie偶 pa艅stwa Ilir贸w. Dlaczego wi臋c ich historia jest tak istotna w kontek艣cie Szkodry? Dlatego, 偶e wsp贸艂cze艣nie uznaje si臋 ich za przodk贸w Alba艅czyk贸w. Nie jest do ko艅ca jasnym samo pochodzenie Ilir贸w, ani czas ich przybycia na ziemie po艂udniowych Ba艂kan贸w. Szacuje si臋, 偶e mia艂o to miejsce oko艂o XII wieku p.n.e. Istnieje te偶 teoria m贸wi膮ca o tym, 偶e Alba艅czycy s膮 ziliryzowanymi Pelazgami, czyli przedgreckimi mieszka艅cami Epiru, z kt贸rego zostali wyparci przez Achaj贸w. O Pelazgach wiemy jeszcze mniej, ni偶 o Ilirach. Nie znamy nawet miejsca ich pochodzenia. Jednak wed艂ug opinii wi臋kszo艣ci badaczy, pochodzenie Alba艅czyk贸w od niezromanizowanych Ilir贸w potwierdza zar贸wno archeologia jak i genetyka (potomkami zromanizowanych Ilir贸w s膮 tak偶e Wo艂osi, grupa etniczna zaznaczaj膮ca swoj膮 obecno艣膰 tak偶e w Polsce!) Dzisiejszy j臋zyk alba艅ski to j臋zyk indoeuropejski, z reszt膮 jeden z najstarszych, ci膮gle u偶ywanych j臋zyk贸w europejskich. 艁atwo w nim zauwa偶y膰 mn贸stwo cech szczeg贸lnych dla j臋zyk贸w protoiliryjskich.

Dumni w艂adcy: Teuta i Gentius.

alba艅ska moneta z odniesieniami do historii Ilir贸w
(zdj. z netu)

Mo偶na wi臋c spokojnie zrozumie膰 dum臋 Alba艅czyk贸w ze swego staro偶ytnego dziedzictwa- maj膮 ku temu wszelkie podstawy. Pa艅stwo Iliryjskie- ze stolica w Risanie– osi膮gn臋艂o szczyt pot臋gi za panowania kr贸lowej Teuty  (III wieku p.n.e). Po jej 艣mierci centrum dzia艂a艅 iliryjskich przenios艂o si臋 w艂a艣nie do Szkodry. Okolice miasta sta艂y si臋 kryj贸wk膮 dla pirat贸w, kt贸rzy nie藕le dawali si臋 we znaki Rzymianom. Przyjrzyjcie si臋 monetom alba艅skim- jedna z nich ma piracki statek na swym rewersie. Je艣li chodzi o odniesienia numizmatyczne, to banknot o nominale 2000 leke przedstawia podobizn臋 ostatniego kr贸la Ilir贸w Gentiusa (Genti). W艂adca ten by艂 ostatnim kr贸lem iliryjskim i swymi posuni臋ciami na trwa艂e zapisa艂 si臋 na kartach historii. Zas艂yn膮艂 doprowadzeniem Szkodry do wielkiego rozkwitu, ale pod koniec swojego 偶ycia zmuszony by艂 by膰 艣wiadkiem jej upadku.

alba艅ski banknot z wizerunkiem Gentiusa
(zdj. z netu)

2. Upadek 艣wietno艣ci Szkodry.

Na skutek sojuszu z m艂odym, ambitnym w艂adc膮 Macedonii- Perseuszem, zwr贸ci艂 na siebie uwag臋 Rzymian, a Iliria sta艂a si臋 celem niesprowokowanej napa艣ci (III Wojna Iliryjska). Mimo lokalnych sukces贸w i pomocy macedo艅skiej, Gentius zosta艂 obl臋偶ony w Szkodrze i pokonany we wspomnianym powy偶ej, tragicznym 168 roku p.n.e. Kilka miesi臋cy p贸藕niej, po bitwie pod Pydn膮 upad艂a tak偶e Macedonia. Nad 艣wiatem cywilizacji hellenistycznej zapad艂 rzymski mrok… Szkodra w czasach panowania rzymskiego znacznie podupad艂a, nie podnios艂a si臋 r贸wnie偶 pod panowaniem Bizancjum, ani kiedy od XII wieku sta艂a si臋 cz臋艣ci膮 Kr贸lestwa Serbii.

3. Lata t艂uste i d艂ugie lata chude.

Dopiero Wenecjanie, wykorzystuj膮c kl臋sk臋 Serbii w bitwie na Kosowym Polu w 1389 roku, zaj臋li 5 lat p贸藕niej Szkodr臋 i pozostawali w niej do 1479 roku. Panowanie weneckie przys艂u偶y艂o si臋 rozwojowi miasta. 艢lady wp艂yw贸w Republiki 艣w. Marka odnajdujemy w miejscowej architekturze, kuchni oraz obecno艣ci wyznawc贸w rzymskiego katolicyzmu na tych terenach. Niestety, w 1479 roku miasto upad艂o przed nawa艂膮 tureck膮 i na ponad 430 lat sta艂o si臋 cz臋艣ci膮 imperium. W 1912 roku w czasie I Wojny Ba艂ka艅skiej na kr贸tko zaj臋li je Czarnog贸rcy, a podczas Wielkiej Wojny wkroczyli tam Austriacy, przyczyniaj膮c si臋 z reszt膮 do bezwstydnego rabunku miasta i wielu okrutnych mord贸w. Szczytem hipokryzji jest fakt, 偶e oficjalnie przedstawiali siebie jako „przyjaci贸艂” Alba艅czyk贸w… Od 1920 roku Szkodra powr贸ci艂a pod w艂adz臋 Alba艅czyk贸w.

4. Burzliwe dzieje ostatnich dziesi臋cioleci.

Przynios艂o to miastu kr贸tkotrwa艂y spok贸j, kt贸ry zburzyli najpierw W艂osi, zajmuj膮c Szkodr臋 i ca艂膮 Albani臋. W czasach II Wojny 艢wiatowej sta艂a si臋 ona najpierw centrum dzia艂a艅 p贸艂nocnego oddzia艂u Bali Kombetar (Partii Narodowej) oraz terenem werbunku do nies艂awnej dywizji SS Skanderbeg (cho膰 dostarczy艂a znacznie mniej rekrut贸w ni偶 Kosowo). W latach 1945-90 mieszka艅cy i miasto zosta艂o poddane potwornemu terrorowi komunistycznemu, kt贸rego 艣lady obserwujemy do dzisiaj i s膮 niestety bolesn膮 blizn膮 na 偶ywej tkance tego miejsca.


Zamek Rozafa- zwiedzaj go, jako 艣wiadomy historii cz艂owiek.

Ruiny po twierdzy Rozafa
na twierdzy Rozafa

Twierdza jest nami臋tnie, a wsp贸艂cze艣nie jedynie pokojowo oblegana nie tylko przez turyst贸w, ale i Alba艅czyk贸w.  Wida膰 j膮 doskonale ju偶 na wje藕dzie do miasta. Jej historia to w zasadzie dzieje miasta Szkodra- nie spos贸b ich rozdzieli膰. Pierwsze zabudowania na wzg贸rzu Rozafa pami臋taj膮 czasy wczesnoilyryjskie, a odkrycia archeologiczne przynosz膮 nam coraz wi臋cej dowod贸w opisuj膮cych przesz艂o艣膰. To w艂a艣nie w tej twierdzy, pod naporem rzymskim upada艂o ostatecznie pa艅stwo Ilir贸w Po艂udniowych i to tam Gentius broni艂 si臋 wytrwale, zanim ostatecznie upad艂 i odda艂 panowanie w r臋ce Rzymian. Dzie艅 ten by艂 pewnym wyrokiem na to miejsce. W czasach p贸藕norzymskich, po kl臋sce Walensa pod Adrianopolem poprawiono umocnienia wok贸艂 twierdzy spodziewaj膮c si臋 inwazji Got贸w, ale ta skierowa艂a si臋 w zupe艂nie innym kierunku. Zar贸wno Bizantyjczycy, jak i Serbowie traktowali Rozaf臋 marginalnie. Dzisiejsze mury i zabudowania wewn膮trz zamku, to dzie艂o… Wenecjan.

wspania艂e widoki na okolice miasta Szkodra widziane z mur贸w twierdzy Rozafa
pi臋kny, majowy przedwiecz贸r na zamkowym wzg贸rzu

Tureckie obl臋偶enia, czyli sk膮d wzi膮艂 si臋 minaret przy ko艣ciele.

pozosta艂o艣ci po meczecie przy ko艣ciele 艣wi臋tego Szczepana na zamku Rozafa w Szkodrze
ruiny ko艣cio艂a 艣w. Stefana i dobudowanego do jego bry艂y minaretu

Wybudowali oni wewn膮trz zamku cysterny, pomieszczenia koszarowe i ko艣ci贸艂 艣w. Stefana (w polskiej literaturze spotyka si臋 okre艣lenie 艣w. Szczepana- obie nazwy s膮 r贸wnowa偶ne). Zamek dwukrotnie oblegali Turcy: w 1474 i w 1479 roku. To drugie obl臋偶enie, nadzorowane zreszt膮 bezpo艣rednio przez Mehmeta II Zdobywc臋, zako艅czy艂o si臋 powodzeniem Turk贸w. Wenecjanie z braku po偶ywienia i nadziei na odsiecz oddali zamek w r臋ce naje藕d藕c贸w i opu艣cili Szkodr臋 na dobre. Turcy od razu zamienili ko艣ci贸艂 na meczet, wybudowali te偶 szereg budynk贸w administracyjnych. Szkoderska Rozafa sta艂a si臋 centrum i stolic膮 prowincji tureckiej. Okres ten to dla miasta i twierdzy czas pewnego spokoju.

Zamek Rozafa w ostatnim stuleciu.

Zako艅czy艂 si臋 on jednak do艣膰 bole艣nie. W czasie I Wojny Ba艂ka艅skiej  przypadaj膮cej na 1912 rok pod nieco przestarza艂e i nadw膮tlone ju偶 mury Rozafy podesz艂y wojska czarnog贸rskie dowodzone przez Dani艂a Aleksandra Petrovica Njegosza. Dzi臋ki bohaterskiej postawie Hasana Rizad Paszy– dow贸dcy obrony twierdzy- Czarnog贸rcy nie odnie艣li wi臋kszego sukcesu. Dopiero wsparcie korpusu Ligi Ba艂ka艅skiej- kt贸rej trzon stanowili Serbowie- i po zamordowaniu Hasana przez Esada Toptaniego obrona twierdzy si臋 podda艂a.

fragment mur贸w twierdzy Rozafa

Toptani by艂 bardzo ciekaw膮 postaci膮. W porozumieniu z Serbami i Czarnog贸rcami d膮偶y艂 do przej臋cia w艂adzy w Albanii i stworzenia tam niepodleg艂ego pa艅stwa bliskiego Lidze Ba艂ka艅skiej. To by艂o wybitnie nie na r臋k臋 zar贸wno Austro-W臋grom, jak i pa艅stwom zachodniej Europy- zw艂aszcza Anglii. Desant angielski i dyplomatyczna ofensywa nacisk贸w sprawi艂y, 偶e wojska Ligi musia艂y si臋 ze Szkodry wycofa膰. Na ich miejsce wkroczyli Anglicy. Pokrzy偶owa艂o to plany Serbii, znacznie os艂abiaj膮c jej pozycj臋 przed zbli偶aj膮cym si臋 wybuchem I Wojny 艢wiatowej. W czasach tej wojny Rozafa nie przedstawia艂a ju偶 jako twierdza 偶adnej, istotnej warto艣ci. Pe艂ni艂a jedynie funkcje koszarowe dla poszczeg贸lnych w艂odarzy miasta. Najpierw byli to Anglicy, p贸藕niej Austriacy, potem niepodleg艂a Albania, wreszcie W艂osi oraz kolaboranci niemieccy. Po wojnie Enver Hod偶a r贸wnie偶 umie艣ci艂 w twierdzy koszary, zreszt膮 mocno przyczyniaj膮c si臋 do jej dewastacji. Po upadku komunizmu pozosta艂o艣ci twierdzy zakonserwowano i wpuszczono zwiedzaj膮cych.

krajobrazy widziane z twierdzy Rozafa
burza przetaczaj膮ca si臋 nad murami twierdzy Rozafa

Jak si臋 dosta膰 na twierdz臋 Rozafa?

Dostaniemy si臋 tam bez problemu z centrum Szkodry taks贸wk膮- za ok. 600 lek贸w. Nic nie stoi na przeszkodzie, 偶eby podej艣膰 tam pieszo- odleg艂o艣膰 od Ronda Demokracji to 2 km. Je艣li wybierzecie taxi popro艣cie kierowc臋, by podrzuci艂 Was na g贸rny parking. Mo偶na te偶 od razu um贸wi膰 si臋 na odbi贸r po zwiedzaniu. Wst臋p kosztuje 200 lek贸w– to naprawd臋 niewiele i wszelkie kombinacje na omini臋cie op艂aty mo偶na sobie darowa膰.


Szkodra i jej O艂owiany Meczet.

Schodz膮c z Rozafy, kiedy Wasz wzrok skieruje si臋 w kierunku po艂udniowo- wschodnim zobaczycie jeszcze jedn膮, bardzo interesuj膮c膮 budowl臋. Jest ni膮 s艂ynny i zabytkowy O艂owiany Meczet. Wzniesiono go w 1773 roku z inicjatywy Mehmeta Paszy Bushatliego, kt贸ry pe艂ni艂 funkcj臋 namiestnika Szkodry. Meczet po艂o偶ony jest na terenie podmok艂ym, ale nie zawsze tak by艂o. Rzeka Drin cz臋sto zmienia sw贸j bieg i przyczyni艂a si臋 tym samym do okresowego zalania terenu, na kt贸rym mie艣ci si臋 islamska 艣wi膮tynia. O艂owiany Meczet zbudowano z bia艂ego wapienia, a jego liczne kopu艂y pokryto o艂owiem.

sylwetka O艂owianego meczetu w Szkodrze i jego charakterystyczne kopu艂y pokryte o艂owiem
sylwetka O艂owianego Mecztetu

Przez d艂ugie lata pozostawa艂 nie tylko najwa偶niejszym meczetem w Szkodrze, ale i ca艂ej p贸艂nocnej Albanii. Potem na nieszcz臋艣cie pojawili si臋 Austriacy i bezlito艣nie go zdewastowali w czasach I Wojny 艢wiatowej. Rozkradziono nie tyle wn臋trze- bo tam kradzie偶ami ws艂awili si臋 w 1914 roku Anglicy- ale przede wszystkim kopu艂y o艂owiane. Czego nie da艂o si臋 zrabowa膰, postanowiono zniszczy膰. W powietrze wysadzono miedzy innymi minaret. Wpasowuje si臋 to idealnie w barbarzy艅sk膮 polityk臋 Austro-W臋gier na Ba艂kanach, ale nie tylko. Kolejny kamyk naszego niezrozumienia dla os贸b, kt贸re uwielbiaj膮 Austro-W臋gry, w tym do nad臋tego, jak balon krakowskiego celebryty kulinarnego… W 1920 roku meczet zosta艂 odnowiony. Odbudowano minaret, nad kt贸rym widocznie wisia艂a jaka艣 kl膮twa, bo zosta艂 powt贸rnie zniszczony w 1967 roku od uderzenia pioruna. Po raz kolejny Alba艅czycy nie zd膮偶yli ju偶 go odbudowa膰, nawet pomimo ch臋ci. Enver Hod偶a og艂osi艂 wtedy Albani臋 pa艅stwem w pe艂ni ateistycznym. Na miejsca kultu religijnego zapad艂 wyrok. Burzono i dewastowano ko艣cio艂y, cerkwie i meczety. Wielu duchownych ponios艂o ofiar臋 偶ycia za bronione przez siebie warto艣ci i sprzeciw przeciwko wyparciu si臋 wiary. O艂owiany Meczet ocala艂 dzi臋ki wpisaniu go na list臋 zabytk贸w, lecz zosta艂 ca艂kowicie zamkni臋ty. Powt贸rnie otwarto go w 1990 roku, ale tylko na jeden rok. Obecnie jest cz臋艣ciej zamkni臋ty, ni偶 dost臋pny. Wielka szkoda… ale mo偶e w艂a艣nie nadchodz膮 lepsze czasy dla tego zabytku?

wn臋trze O艂owianego Meczetu w Szkodrze
wn臋trze meczetu- kolorystyka wskazuje, 偶e mamy do czynienia ze 艣wi膮tyni膮 nale偶膮c膮 do bektaszyt贸w
O艂owiany Meczet w mie艣cie Szkodra w Albanii
mo偶e kiedy艣 uda si臋 odrestaurowa膰 to miejsce i przywr贸ci膰 mu dawn膮 艣wietno艣膰..?

Szkodra na styku kultur i religii

Obecnie w Szkodrze ju偶 nikt nie wyburza 艣wi膮ty艅, ani nie prze艣laduje wyznawc贸w r贸偶nych religii. Miasto to, podobnie jak ca艂a Albania s艂ynie z niesamowitej tolerancji religijnej. W centrum uwag臋 przykuwa nowy meczet Zamila. Wzniesiono go na ruinach starego, wyburzonego w czasach Hod偶y meczetu tureckiego. Fundusze na to przedsi臋wzi臋cie pop艂yn臋艂y z Arabii Saudyjskiej. Muzu艂manom zupe艂nie nie przeszkadza niedalekie s膮siedztwo katedry prawos艂awnej. Po 1990 roku przywr贸cono te偶 w mie艣cie parafi臋 rzymskokatolick膮, w czym sw贸j niew膮tpliwy udzia艂 mia艂a Matka Teresa z Kalkuty. Do dzi艣 jej posta膰 darzona jest w Szkodrze wielkim szacunkiem- nie tylko przez wyznawc贸w katolicyzmu.

meczet Zamila Szkodra
Meczet Zamila
pomnik Matki Teresy w Szkodrze
pomnik Matki Teresy z Kalktuty- nic w tym niestosownego, 偶e stoi tu偶 obok meczetu

Jej pomnik stoi niedaleko deptaka Kole Idromeno, Placu Demokracji i meczetu Zamila. Katolikom przywr贸cono wybudowan膮 pod koniec XIX wieku katedr臋 艣w. Stefana (nazwa nieprzypadkowo zbie偶na z t膮 z Rozafy), oraz klasztor Franciszkan贸w.

m臋cz臋艅ska 艣mier膰 zakonnik贸w zobrazowana na jedym z fresk贸w w katedrze

Katedra katolicka by艂a budowana przez 47 lat, pocz膮wszy od 1851 roku. W tamtym okresie przypad艂o jej miano najwi臋kszego ko艣cio艂a katolickiego na Ba艂kanach. Niestety, w 1945 roku jej cenna biblioteka i ona sama zosta艂y pocelowane przez komunist贸w Hod偶y i jak si臋 ju偶 domy艣lacie, zniszczone. Zamordowano tak偶e wszystkich zwi膮zanych z ni膮 duchownych. 艢mier膰 poni贸s艂 ksi膮dz-poeta Lazer Shantoji. Obci臋to mu r臋ce, nogi, a nast臋pnie dobito strza艂em z karabinu. Podobnie traktowano innych duchownych, a tak偶e osoby kt贸re nie chcia艂y podporz膮dkowa膰 si臋 nakazowi o przymusowej ateizacji. W 1967 roku katedr臋 zamieniono na hal臋 sportow膮, co uratowa艂o j膮 przed wyburzeniem. Kiedy w 1993 roku wr贸ci艂a w r臋ce katolik贸w odwiedzi艂 j膮 papie偶 Jan Pawe艂 II, kt贸ry z reszt膮 tym samym zyska艂 mocn膮 sympati臋 Alba艅czyk贸w. Ich wdzi臋czno艣膰 daje si臋 pozna膰 nam do dzi艣, nawet podczas zwyk艂ych rozm贸w i jest to niesamowicie mi艂e.

Szkodra- subiektywne podsumowanie.

Dotarli艣my do Szkodry nieco zm臋czeni przyd艂ug膮 podr贸偶膮, do kt贸rej trzeba doliczy膰 kilkugodzinne czekanie na busa w upale, przy drodze ko艂o czarnog贸rskiego Virpazaru- efekty polegania na bzdurnych rozk艂adach na Balkanviator… Nigdy wcze艣niej nie byli艣my w Albanii. Nie mieli艣my poj臋cia, co nas tam spotka. Wiadomo, podr贸偶owanie obala stereotypy i z niecierpliwo艣ci膮 oczekiwali艣my momentu, kiedy opowie艣ci o Albanii zamieni膮 si臋 w prawd臋, kt贸r膮 widzieli艣my na w艂asne oczy i mo偶emy si臋 pod ni膮 podpisa膰. Rondo Demokracji, wpakowanie ci臋偶kich baga偶y na plecy i kolejna, a po niej jeszcze jedna odmowa przejazdu taks贸wk膮, czy te偶 busem. Nasze kroki skierowa艂y si臋 na s艂ynny deptak. Pomimo, 偶e by艂a niedziela mieli艣my nadziej臋 odnale藕膰 czynny kantor. Po za艂atwieniu formalno艣ci prawie bezwiednie skr臋cili艣my w boczn膮, zacienion膮 uliczk臋. Mo偶na by艂o troch臋 odetchn膮膰 od parz膮cego s艂o艅ca, kt贸re na Alba艅czykach nie robi艂o wi臋kszego wra偶enia. I tam byli oni…

mieszka艅cy miasta Szkodra podczas spotkania na ulicy
mieszka艅cy Szkodry

doborowe towarzystwo starszych, eleganckich pan贸w zasiadaj膮cych przy popo艂udniowej kawie. Nie mamy poj臋cia, czy to ogromne plecaki, czy lej膮cy si臋 z nas pot spowodowa艂y, 偶e panowie zacz臋li z trosk膮 pyta膰:

– „bire毛? pivo?”

Jeszcze bardziej ucieszyli si臋, kiedy wypowiadane przez nich s艂owo zosta艂o zrozumiane! Rozmowa zacz臋艂a si臋 w tradycyjny w Albanii spos贸b, od pytania:

– „sk膮d jeste艣cie?”

Odpowiadaj膮c, 偶e jeste艣my Polakami czuli艣my si臋, jakby艣my zyskali jeszcze wi臋cej sympatii. Pomimo, 偶e rozmawiali艣my 艂aman膮 angielszczyzn膮 i r臋kami nie by艂o barier. Nasi nowopoznani rozm贸wcy byli bardzo ciekawi nas i tego sk膮d pochodzimy, jak kszta艂tuje si臋 sytuacja w naszym kraju. Ch艂odne piwo Peja zdzia艂a艂o cuda- po chwili poczuli艣my, 偶e ryzyko rozp艂yni臋cia si臋 na chodniku odchodzi w zapomnienie. W dwa kwadranse cz臋艣膰 naszego, doborowego towarzystwa po偶egna艂a si臋 i odesz艂a w kierunku deptaka. My sami, nieco pokrzepieni postanowili艣my uregulowa膰 rachunek i p贸j艣膰 w stron臋 hotelu. Tu zacz臋艂a si臋 kolejna przygoda- barman za nic w 艣wiecie nie chcia艂 pieni臋dzy. Nie do ko艅ca mogli艣my zrozumie膰 wypowiadane przez niego „finish, finish!”. Czy chodzi艂o o to, 偶e knajpka ju偶 nie dzia艂a, czy te偶 o co艣 innego? Wtedy do rozmowy w艂膮czy艂 si臋 jeden ze starszych pan贸w:

         -” za piwo nie musicie p艂aci膰, m贸j kolega je kupi艂 dla was. Ten m贸j kolega mia艂         pradziadka, kt贸ry by艂 w Szkodrze s艂ynnym fotografem. Zajrzyjcie do jego Galerii!”

W taki spos贸b i zupe艂nie nie艣wiadomie poznali艣my pana Marubi, prawnuka s艂ynnego Piotra, kt贸ry faktycznie by艂 s艂ynnym fotografem, przyby艂ym do Szkodry w XIX wieku. Zgromadzi艂 on kolekcj臋 500 000 negatyw贸w na kt贸rych on, jak i jego syn Kel i wnuk Gege uwiecznili histori臋 tego zak膮tka Albanii.

p艂ytka negatywowa ze zbior贸w Muzeum Fototeka Marubi w Szkodrze
jeden z cennych i oryginalnych eksponat贸w Fototeki Marubi’ego- szklana p艂ytka z negatywem; bardzo polecamy wizyt臋 w tym muzeum, na pewno mi艂o Was zaskoczy!

Portretowali nie tylko znane postaci, jak m.in.: kr贸la Zoga I, Bajrama Curri czy dzieln膮 Edith Durham, ale tak偶e zwyk艂ych ludzi i ich codzienno艣膰. Dzi艣 spotkany przez nas pan Marubi opiekuje si臋 kolekcj膮 zgromadzon膮 w pa艅stwowym muzeum Fototeka Marubi, w kt贸rym zobaczy膰 mo偶na 150 000 wywo艂anych zdj臋膰. Polecamy wizyt臋 tam ka偶demu zainteresowanemu fotografi膮 i histori膮 Albanii.

Szkodra jest ujmuj膮ca.

Szkodra Albania
prostopadle do g艂贸wnego deptaka im. Idromeno biegnie uliczka- r贸wnie pi臋kna- a na niej cisza i spok贸j

Czym, zapytacie? Przede wszystkim niesamowit膮 go艣cinno艣ci膮 i urokiem jej mieszka艅c贸w. Podr贸偶nicza anegdotka z akapitu powy偶ej to jeden z wielu mi艂ych przyk艂ad贸w. Ludzie 偶yj膮 tam nie艣piesznie i spokojnie. Na ulicach niepozbawionych alba艅skiego chaosu, pomi臋dzy l艣ni膮cymi mercedesami i bmw bardzo cz臋sto przemykaj膮 podr贸偶uj膮cy rowerami i skuterami w r贸偶nym stanie technicznym.

Szkodra rowerzysta na ulicy
rowerowanie to bardzo popularne zaj臋cie w tym mie艣cie

Szkodra szczyci si臋 mianem jednego z najbardziej przyjaznych rowerzystom miast w Europie i faktycznie tak jest. Widzieli艣my wiele 艣cie偶ek i udogodnie艅 dla ruchu rowerowego. Centrum i s艂ynny deptak to z kolei oaza dla pieszych.

deptak  Idromeno w Szkodrze
deptak w Szkodrze wieczorow膮 por膮
stragan z warzywami

Idealnie jest wi臋c po mi艂ym spacerze wybra膰 jaki艣 stolik w kawiarni, usi膮艣膰 i z takiej perspektywy obserwowa膰 tocz膮ce si臋 wok贸艂 偶ycie towarzyskie mieszka艅c贸w Szkodry. Oznacza to te偶 szans臋 na rozmow臋 z nimi- taki bonus, bo na zachodzie ludzie na og贸艂 siedz膮 cz臋sto obok siebie i udaj膮, 偶e si臋 nie zauwa偶aj膮. O 偶adnej interakcji nie mo偶e by膰 mowy. Na Ba艂kanach takie bariery znikaj膮 w magiczny spos贸b. Szkodra jest r贸wnie偶 bardzo „kulturalnym” miastem. S艂ynie ze swego teatru, gdzie wystawiono pierwsz膮 w historii sztuk臋 w j臋zyku alba艅skim . Tak偶e tutaj wydano pierwsza alba艅sk膮 gazet臋. Narodzi艂a si臋 tu wreszcie narodowa kinematografia, a to za spraw膮 Kole Idromeno, kt贸ry w 1912 roku otworzy艂 w mie艣cie pierwsze kino. W Szkodrze ujmuj膮 te偶 kontrasty. Eleganckie kawiarnie s膮siaduj膮 z prostymi straganami za艂adowanymi owocami i warzywami. Mercedesy, kt贸re w sumie nie bez powodu sta艂y si臋 symbolem Albanii, dziel膮 ulic臋 z rowerami. Eleganccy, starsi mieszka艅cy  spaceruj膮 lub popijaj膮 kaw臋, a tu偶 obok dumnie przemieszczaj膮 si臋 grupy m艂odych ludzi. Zabawa trwa, a gdzie艣 obok tego wszystkiego cz臋艣膰 szkoderskiego spo艂ecze艅stwa pracuje, lub do pracy si臋 spieszy. Mo偶na to wszystko obserwowa膰 godzinami.

alba艅ski rowerzysta
czasem jedynie troch臋 trudniej przecisn膮膰 si臋 z rowerem mi臋dzy zaparkowanymi mercedesami

Szkodra- gdzie zje艣膰?

Zawodu w temacie gastronomicznym w Szkodrze nie ma. B臋dziecie zaskoczeni ilo艣ci膮 doskona艂ych restauracji, kawiarni i ca艂kiem klimatycznych pub贸w. Dominuje kuchnia lokalna, ale tak偶e doskona艂a kuchnia w艂oska. To z jednej strony pami膮tka powenecka, a z drugiej umiej臋tno艣ci zdobywane przez liczn膮 we W艂oszech emigracj臋 alba艅sk膮. Oba fakty przes膮dzaj膮 o pierwszorz臋dnej jako艣ci w艂oskich da艅, kt贸re mo偶na zamawia膰 w ciemno i mie膰 pewno艣膰, 偶e b臋d膮 autentyczne. W tym momencie chcemy zach臋ci膰 Was do wizyty w dw贸ch miejscach:

鉃 Rozafa Sea Food:

naprawd臋 wybitne owoce morza! Zawsze 艣wie偶e i w przeogromnym wyborze. 艢wietne antipasti, grillowane lub przyrz膮dzane w bia艂ym winie ryby i skorupiaki. W lokalu znajduje si臋 szeroka lada, z kt贸rej sami wybieramy produkty do przyrz膮dzenia. Obs艂uga pierwsza klasa, m贸wi膮ca w j臋zyku angielskim. Ceny nieco wy偶sze, ni偶 wielu mog艂oby oczekiwa膰 w Albanii, ale nigdzie indziej nie mo偶na zje艣膰 z艂owionej tego samego dnia 偶abnicy, czy o艣miornicy. Polecamy bardzo!

Rozafa Sea Food Szkodra
Rozafa Sea Food- to miejsce jest pyszne!

 Fisi Grill&Restaurant (dawniej Peja Grill):

Ba艂ka艅ska wy偶erka na bogato! Bywa t艂oczno, ale to chyba o czym艣 艣wiadczy- wszyscy chc膮 skosztowa膰 rewelacyjnych, grillowanych mi臋s, kie艂basek i ser贸w. Nie brakuje zup no i oczywi艣cie zimnego, kraftowego piwa. Ceny bardzo przyst臋pne. Odwiedzajcie!

pyszne jedzenie w Peja grill w Szkodrze
jedzenie w Fisi jest mega smaczne i na bogato
Grill Peja Szkodra

Inne informacje praktyczne.

Szkodra i noclegi:

  • Petit Hotel Elita  ok. 35鈧/ noc/ pok贸j.
  • Central Hotel ok. 17鈧/ noc/ pok贸j trzyosobowy; trudny do zlokalizowania, poniewa偶 brak szyld贸w, warto dzwoni膰 do w艂a艣ciciela, kt贸ry zjawi si臋 w kilka minut.

Dojazd/Wyjazd ze Szkodry:

Je艣li chodzi o miejsca odjazdu i przyjazdu bus贸w, to zatrzymuj膮 si臋 przy Rondzie Demokracji, w samym centrum Szkodry. Znajdziemy tam te偶 informacj臋 turystyczn膮, w kt贸rej mi艂a pani nie tylko pomo偶e w organizacji zwiedzania, ale tak偶e podpowie godziny i miejsca odjazdu bus贸w. Busy je偶d偶膮 wed艂ug rozk艂adu, nie dotyczy to jedynie transportu lokalnego w najbli偶sze okolice miasta. Pomocna w wyszukiwaniu przejazd贸w mi臋dzy wi臋kszymi miastami jest podstrona portalu Gjirafa, niestety tylko w j臋zyku alba艅skim, ale za to z intuicyjna obs艂ug膮. W tej samej okolicy znajdziemy tak偶e post贸j taks贸wek oficjalnych, te polecamy na podr贸偶e po mie艣cie i najbli偶szych okolicach- s膮 nieprzyzwoicie tanie. Spotkamy tam te偶 naganiaczy do taks贸wek nieoficjalnych. Doradzamy ostro偶no艣膰, dok艂adne ustalenie ceny przejazdu i nieust臋pliwe targowanie si臋. Mo偶na wykorzysta膰 je do dojazdu do Podgoricy, cena takiej us艂ugi nie powinna przekroczy膰 25鈧/ kurs. Dla por贸wnania mieli艣my opcj臋 podr贸偶y transportem zbiorczym, kt贸ra dla dw贸ch os贸b mia艂a wynie艣膰 24鈧. Warto zatem wiedzie膰, ale pami臋tajcie o nieust臋pliwej, lecz kulturalnej negocjacji z w艂a艣cicielem prywatnej taks贸wki!

Wspania艂ych wra偶e艅 z pi臋knej Szkodry! 馃檪


Je艣li zaciekawi艂 Ci臋 ten wpis, zapraszamy do zapoznania si臋 z kolejnymi artyku艂ami o Albanii. Kliknij w poni偶sz膮 grafik臋 i wybierz si臋 w wirtualn膮 podr贸偶 po tym interesuj膮cym kraju! 鈬

%d bloggers like this: